Hơn 1.000 nhạc sĩ - trong đó có những tên tuổi như Annie Lennox, Damon Albarn, và Kate Bush - đã cùng cho ra mắt album gần như im lặng hoàn toàn hôm 25/02 vừa qua. Đây là động thái phản đối dự luật điều chỉnh luật tác quyền do chính phủ Anh đề xuất cho phép các công ty dùng nhạc phẩm có tác quyền để huấn luyện mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) mà không cần xin phép.
Các nghệ sĩ Annie Lennox, Kate Bush, và Damon Albarn (từ trái qua) đều ủng hộ album không tiếng động - Ảnh: Getty Images
Phiên tham vấn ý kiến dư luận về dự luật kết thúc vào chiều muộn hôm 25/02. Theo dự luật mới, phía phát triển mô hình AI có thể sử dụng bất kỳ nội dung nào trên Internet làm dữ liệu huấn luyện, trừ khi bên giữ tác quyền trực tiếp “từ chối”.
Nhóm nhạc sĩ hy vọng album mang tên “Is This What We Want?” (tạm dịch: “Đây có phải điều chúng ta muốn?”) sẽ giúp nhiều người chú ý đến ảnh hưởng của dự luật lên ngành công nghiệp âm nhạc tại Anh. Kate Bush băn khoăn: “Trong tương lai, liệu bạn có còn được lắng nghe giọng của chúng tôi hay không?” Lợi nhuận từ album sẽ được chuyển cho quỹ từ thiện Help Musicians.
Bìa album “Is This What We Want?” (tạm dịch: “Đây có phải điều chúng ta muốn?”) của nhiều nghệ sĩ có đặt tên “bài hát” mà khi ghép lại sẽ tạo thành thông điệp “The British government must not legalise music theft to benefit AI companies” (tạm dịch: “Chính phủ Anh không được hợp pháp hoá việc ăn cắp nhạc làm giàu cho các công ty AI” - Ảnh: Getty Images
Được nhiều nghệ sĩ và nhóm nhạc ủng hộ như Billy Ocean, Ed O’Brien (của Radio Head), Dan Smith (của Bastille), cùng The Clash, Mystery Jets, và Jamiroquai, album này chỉ ghi lại tiếng động của phòng thu âm không bóng người, thể hiện viễn cảnh có thể xảy ra khi dự luật AI trở thành hiện thực. Tên các “bài hát” trong album ghép thành thông điệp: “The British government must not legalise music theft to benefit AI companies.” (Tạm dịch: “Chính phủ Anh không được hợp pháp hoá việc ăn cắp nhạc làm giàu cho các công ty AI.”)
Theo dự luật, các công ty AI sẽ được phép sử dụng tài nguyên có sẵn trên mạng mà không cần quan tâm đến tác quyền nếu như họ chỉ khai thác dạng văn bản hay dữ liệu. AI tạo sinh khai thác, hay “học”, từ các khối dữ liệu văn bản, hình ảnh, âm nhạc đồ sộ để sản xuất nội dung mới, cho cảm giác như được con người sáng tạo ra.
Tuy dự luật vẫn để ngỏ “quyền từ chối” khai thác dữ liệu, phía chỉ trích nói mỗi nhà văn hay nghệ sĩ riêng lẻ không thể nào thông báo cho hàng ngàn công ty AI rằng họ không muốn nội dung họ sáng tạo bị lợi dụng để huấn luyện máy móc, cũng như không có cách nào theo dõi được ai đã làm gì với thành phẩm của họ trên toàn bộ không gian Internet rộng lớn được.
Phát ngôn viên Bộ Khoa học, Phát minh, và Công nghệ (DSIT) phát biểu hôm 25/02 rằng: “Thể chế tác quyền liên quan đến AI hiện hành tại Anh đang kéo lùi nền công nghiệp sáng tạo, truyền thông, và chính AI, không cho phép công nghệ này phát huy tối đa tiềm năng. Chuyện này không được phép tiếp diễn. Vì lý do đó mà chúng tôi đang thảo luận hướng đi mới giúp bảo vệ lợi ích cả bên AI lẫn bên giữ tác quyền, tìm giải pháp giúp cả hai cùng phát triển. Chúng tôi đã, đang, và sẽ tiếp tục trao đổi sâu sát với những ngành nghề này.”
Bộ còn nhấn mạnh “chưa có quyết định cuối cùng nào được đưa ra” và “sẽ không có động thái nào cho đến khi chúng tôi hoàn toàn chắc rằng mình đang sở hữu kế hoạch khả thi đáp ứng được các mục tiêu”.
“Thảm hoạ cho giới nhạc sĩ”
Imogen Heap, Cat Stevens, Riz Ahmed, Tori Amos, và Hans Zimmer là những cái tên nổi bật khác ủng hộ album lặng im này. Nhà soạn nhạc Max Richter, một trong số các nghệ sĩ tham gia sản xuất album, cho biết tác phẩm không chỉ dành cho giới âm nhạc mà còn cho tất cả “những nhà sáng tạo bị bần cùng hoá”, từ nhà văn cho đến nghệ sĩ biểu diễn,…
Ed Newton-Rex, người tổ chức thu âm album, nhận xét dự luật không chỉ là “thảm hoạ cho giới nhạc sĩ” tại Anh mà còn là thứ “hoàn toàn không cần thiết”: “Nước Anh vẫn có thể dẫn đầu về AI mà không cần thí mạng các nghệ sĩ sáng tạo chúng tôi.” Anh bức xúc: “Dù chính phủ có biện minh thế nào, nhạc sĩ chúng tôi vẫn sẽ đồng lòng chỉ trích kịch liệt kế hoạch thiếu suy nghĩ này.”
Ca sĩ kiêm nhà viết nhạc Naomi Kimpenu báo động: “Nghệ sĩ chúng tôi không thể bị chính phủ bỏ mặc và thành quả chúng tôi không thể cứ bị mấy ông lớn công nghệ đánh cắp. Dự luật chắc chắn sẽ tiệt đường sống của những nghệ sĩ mới nổi tại Anh.”
Tháng 1 vừa qua, Paul McCartney nhận xét các thay đổi về quy định pháp lý sẽ mở đường cho “thứ công nghệ đạo nhái” lộng hành, khiến nhạc sĩ, nghệ sĩ chân chính không còn đất sống. Trong lá thư chung gửi tờ Times được công bố hôm 24/02 có chữ ký của Paul, Lloyd Webber, và Stephen Fry, các ngôi sao tên tuổi đồng thanh rằng thay đổi pháp lý sẽ tiếp tay cho các ông trùm công nghệ tàn phá giới sáng tạo nghệ thuật. Đó cũng là ý kiến chung của những ca sĩ, nhạc sĩ chống lại thay đổi về tác quyền lần này như Kate Bush, Ed Sheeran, Dua Lipa, và Sting.
Cũng hôm 25/02, các ngành nghề sáng tạo nội dung tại Anh hợp sức phát động chiến dịch “Make It Fair” (tạm dịch: “Hãy công bằng”) nhằm nâng cao nhận thức về rủi ro mà các hãng AI có thể tác động đến nội dung họ tạo ra. Một quảng cáo thuộc chiến dịch in trên cả trang bìa lẫn trang cuối nhiều tờ báo quốc gia kêu gọi độc giả viết thư kiến nghị đại biểu quốc hội về dự luật AI. Được biết vào năm 2023, ngành âm nhạc Anh đóng góp đến 7,6 tỷ bảng vào nền kinh tế quốc nội.
Huỳnh Trọng Nhân
(Lược dịch)