Nhạc sĩ người Nhật, vốn ít người biết trước khi qua đời năm 2003, nay đã trở thành cái tên thu hút người nghe trên YouTube và nhiều nền tảng khác.
Đối với nhiều người, việc lần đầu nghe nhạc của Hiroshi Yoshimura là một trải nghiệm đầy mới mẻ. “Tôi nhận ra cách nó làm bừng sáng vạn vật xung quanh, một loại âm nhạc hào phóng đến lạ”, nghệ sĩ guitar thể nghiệm Dustin Wong chia sẻ.
Nhạc công sáng tạo đến từ Los Angeles - Patrick Shiroishi thậm chí gọi Yoshimura là “một nhà soạn nhạc tầm cỡ thần thánh sánh ngang với những tên tuổi vĩ đại như Ryuichi Sakamoto, Christian Vander, John Coltrane, và Bela Bartok”.
Trong suốt những thập niên 1980 và 1990, Yoshimura phát hành loạt album mang phong cách kankyō ongaku - environmental music. Được xem là hậu duệ của dòng furniture music của Erik Satie và có mối liên hệ với những nhạc ambient của Brian Eno, nhạc của Yoshimura tập trung nhiều vào giai điệu và sự ấm áp hơn so với các tác phẩm cùng thời ở phương Tây. Những sáng tác của Yoshimura thường có tiếng ngân rung êm dịu, giúp nổi bật các nốt nhạc điện tử chính. Những nốt nhạc này rơi xuống như một cơn mưa cuối tuần dễ chịu. Các tác phẩm của ông mang đến thiên hướng tối giản, nơi âm thanh của thế giới bên ngoài có thể hòa quyện tự nhiên vào bản nhạc. Bản nhạc không bắt buộc người nghe phải tập trung hoàn toàn, nhưng sẽ mang đến trải nghiệm đáng giá nếu lắng nghe kỹ.
Lúc sinh thời, Yoshimura vẫn là một cái tên ít được biết đến bên ngoài Nhật Bản. Chỉ trong những năm gần đây, khán giả quốc tế mới bắt đầu biết đến âm nhạc của ông, nhờ vào các đợt tái phát hành và sự xuất hiện trên các nền tảng streaming. Gần đây nhất, album Flora vừa được phát hành lại vào thứ Năm - ngày đầu tiên của mùa xuân, như một sự tôn vinh dành cho Yoshimura về âm nhạc và triết lý mà ông để lại.
Nhiều bản nhạc của Yoshimura được sáng tác dành riêng cho những không gian cụ thể như Bảo tàng Nghệ thuật Đương đại Hara ở Tokyo hay bên trong các ngôi nhà tiền chế. Riêng Flora lại là một ẩn số. Album này chỉ được phát hành dưới dạng CD vào năm 2006, ba năm sau khi Yoshimura qua đời vì căn bệnh ung thư da ở tuổi 63. Ông không để lại nhiều thông tin ngoài tiêu đề album, tên bài hát và mốc thời gian 1987 - ngay sau khi hai album mà ông tâm đắc là Surround và Green ra đời.
“Điều thú vị là chúng ta không biết chính xác ý định của ông khi thực hiện album này,” Patrick McCarthy, người đồng sáng lập Temporal Drift - hãng đĩa phát hành, nhận định. “Nó được viết cho một vở kịch chưa từng công diễn? Một dự án hợp tác chưa từng xảy ra?. Chỉ đơn thuần là một tác phẩm cá nhân? Liệu album Flora có phải chỉ là tập hợp những bản nhạc còn thừa lại từ hai album trước hay không? Không ai rõ, nhưng chắc chắn đây là một album có chủ đích”.
Bầu không khí trong Flora tràn ngập sự kỳ diệu. Vào thập niên 1980, Nhật Bản đang trong thời kỳ bùng nổ kinh tế và đô thị hóa mạnh mẽ, nhưng Yoshimura vẫn luôn hướng về vẻ đẹp của hành tinh mà chúng ta đang sống. Flora đong đầy cảm xúc mãnh liệt của vòng tuần hoàn của tự nhiên - sự trở lại của các mùa trong năm và những thay đổi kinh ngạc của Trái Đất. Khi Green được phát hành chính thức tại Mỹ vào những thập niên 1980, hãng đĩa Sona Gaia Productions từng thêm hiệu ứng âm thanh thiên nhiên vào album để thu hút thị trường nhạc new age, nhưng thật ra, âm nhạc của Yoshimura đã chứa đựng hơi thở của thiên nhiên trong từng nốt nhạc.
Trong Over the Clover - bản nhạc mở đầu album - Yoshimura thêm những giai điệu dương cầm thoáng qua, như những dấu chấm than hiếm hoi trong phong cách âm nhạc vốn đầy những dấu lửng của ông. Bản nhạc chủ đạo và dài nhất của album - Adelaide, lại cuốn người nghe vào những lớp sóng âm thanh tựa như thủy triều nhẹ nhàng, rồi dần đưa họ bay lên tận những tầng mây cao vút.
McCarthy cùng cộng sự Yosuke Kitazawa đã tham gia phát hành lại bốn trong số năm album của Yoshimura từ năm 2017. Trước đó, cả hai từng làm việc tại Light in the Attic, nơi họ kết nối với gia đình Yoshimura để đưa album đầu tay của ông - Music for Nine Postcards - trở lại với khán giả. McCarthy nói rằng họ tiếp tục phát hành các album của Yoshimura một phần vì yêu thích âm nhạc của ông. Họ cũng muốn duy trì mối quan hệ với những người đại diện cho Yoshimura, vì phải mất nhiều năm mới xây dựng được lòng tin giữa hai bên.
Trong sự nghiệp của mình, Yoshimura chịu ảnh hưởng từ âm nhạc ambient của Brian Eno, khái niệm soundscape của R. Murray Schafer, cũng như các dự án âm thanh của Max Neuhaus. Dù vậy, ông chưa bao giờ được công nhận rộng rãi lúc sinh thời. “Nhạc của ông không thuộc dòng chính của thế giới nghệ thuật, cũng không thuộc dòng chính của âm nhạc đương đại” Giáo sư Katsushi Nakagawa từ Đại học Yokohama nhận xét. “Nó thuộc về rìa của nền âm nhạc”.
Tuy nhiên, thính giả ngày nay lại tìm kiếm những âm thanh thư giãn, thuật toán YouTube đã giúp những album như Wet Land và Green được đăng tải không chính thức trên nền tảng này đã thu hút hàng triệu lượt nghe. Năm 2019, bản nhạc Blink của ông cũng xuất hiện trong album tuyển tập Kankyō Ongaku: Japanese Ambient, Environmental & New Age Music 1980-1990, được đề cử giải Grammy.
Năm 2023, Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại ở Kamakura đã tổ chức triển lãm về Yoshimura - sự kiện mà Temporal Drift đang có kế hoạch mang tới Los Angeles. Cùng năm đó, Trung tâm Văn hóa Nhật Bản & Cộng đồng Mỹ ở Los Angeles cũng tổ chức chương trình kỷ niệm kankyō ongaku, thu hút hàng trăm khán giả đến thưởng thức âm nhạc trong nhiều không gian khác nhau, từ rạp hát, quảng trường đến vườn Nhật.
“Ở trung tâm của chúng tôi, chúng tôi luôn cố gắng xóa nhòa khoảng cách giữa nghệ sĩ biểu diễn và khán giả. Âm nhạc của Yoshimura hoàn toàn phù hợp với cách tiếp cận đó”, Giám đốc sáng tạo Rani de Leon cho biết.
Nhiều tác phẩm âm nhạc ambient mang tính biểu tượng thường liên quan đến sự mất mát, như Discreet Music của Eno ra đời sau một tai nạn ô tô hay The Disintegration Loops của William Basinski trở thành một bản tưởng niệm vụ khủng bố ngày 11/9. Nhưng nhạc của Yoshimura lại là lời nhắc nhở về những gì chúng ta vẫn còn.
“Nó chỉ đơn giản là khoảnh khắc hiện tại, ở bất cứ nơi nào bạn đang có mặt. Nó khiến tôi nhớ đến những thứ miễn phí trong cuộc sống như không khí, ánh mặt trời và làn gió”.
Việt An
(Lược dịch)
Hiroshi Yoshimura vào năm 1993. Album phát hành sau khi ông qua đời “Flora” vừa ra mắt vào thứ Năm, ngày đầu tiên của mùa Xuân.
Khi thính giả ngày nay tìm kiếm những âm thanh thư giãn hoặc thiền định, thuật toán của YouTube đã biến các bản tải lên không chính thức của những album như Wet Land và Green của Yoshimura trở thành những lựa chọn yêu thích.