Jimmy Donaldson, nổi tiếng với kênh MrBeast trên YouTube gần 400 triệu lượt theo dõi, vừa đăng tải một video mới về Kim tự tháp Giza, hứa hẹn nâng cao ý thức cho thế hệ trẻ.
MrBeast (trái) là YouTuber có gần 400 triệu lượt theo dõi, nổi tiếng với các dự án thiện nguyện như xây giếng tại châu Phi, tổ chức phẫu thuật đục thuỷ tinh thể miễn phí, và tặng chân giả cho người khuyết tật. Anh được cho phép “tự do tham quan” kim tự tháp tại Ai Cập (phải) - Ảnh: MediaPunch Inc / Alamy
Cuối năm 2024, không chỉ tỉ thí với chân sút huyền thoại Cristiano Ronaldo và tặng 2.000 chân giả cho người khuyết tật, MrBeast - nhân vật nổi tiếng nhất YouTube hiện tại - còn du lịch đến Cao nguyên Giza và thực hiện video “I Spent 100 Hours Inside The Pyramids!” (tựa Việt: “Tôi Dành 100 Giờ Bên Trong Các Kim Tự Tháp!”).
Đầu video, Jimmy Donaldson - tức MrBeast - đứng trên một bên kim tự tháp và hét lớn (như thường lệ): “Bằng cách nào đó, tôi đã được tự do tham quan tất cả các Đại Kim Tự Tháp ở Ai Cập.” Rồi camera lia qua bãi cát trải dài dường như vô tận. Rẹt, rẹt, rẹt, một luồng xanh điện từ đâu bao trùm lấy mấy kim tự tháp trên màn hình, như thể đây là một trò chơi điện từ nào đó. Trong 21 phút 42 giây tiếp theo, người xem được chứng kiến chuyến tham quan 5 ngày vô cùng náo động tại nơi chôn cất hoàng thân quốc thích Vương triều Thứ Tư Ai Cập cổ đại.
MrBeast thật ra đã nộp đơn xin và được Uỷ ban Điện ảnh Ai Cập (EFC) cấp phép tham quan tự do kim tự tháp trong khoảng 05-10/12/2024. Hama Productions - nhà sản xuất sở tại - đi theo hỗ trợ phần nghe - nhìn. Còn Ramy Romany - đạo diễn người Ai Cập sinh sống tại Los Angeles đồng thời là người dẫn chương trình “Mummies Unwrapped” trên kênh Discovery - cùng nhà Ai Cập học Zahi Hawass - nguyên Bộ trưởng Du lịch và Di tích Ai Cập - đóng vai trò cố vấn khảo cổ. Tuy chuyến tham quan được quảng bá là “độc nhất vô nhị”, Hawass nói bất cứ ai cũng có thể nộp đơn xin, tất nhiên là phải trả phí.
Zahi Hawass, một chuyên gia Ai Cập học, cho rằng MrBeast đóng vai trò quan trọng trong nỗ lực phá bỏ quan niệm sai lầm rằng kim tự tháp Ai Cập do người ngoài hành tinh xây nên - Ảnh: Danita Delimont / Alamy
Trong giờ tham quan đầu tiên, Donaldson gõ lên thành tường bên trong kim tự tháp: “4500 năm trước, ai đó đã đặt viên đá này ngay đây.” “Chính xác” - Romany nói. Đoạn lồng tiếng tiếp theo cho biết “các nhà Ai Cập học nói có lối đi dẫn tới mộ của Vua Khufu”.
Cả nhóm tham quan khu mộ những người thợ xây dựng kim tự tháp để “khai quật” xương của họ. Donaldson sau đó còn chôn một tờ giấy viết tay cùng món đồ chơi Swarm bằng vàng ròng trị giá 10.000 USD mà công ty anh đang bày bán xuống lớp cát phía dưới tượng nhân sư.
Ngày thứ 4, nhóm MrBeast được phép vào Lăng mộ Iymery, nơi còn lưu giữ các bức bích hoạ đầy sắc màu miêu tả đời sống người dân Ai Cập thời cổ và vì vậy mà cũng cấm hầu hết khách tham quan. Romany chỉ ra phần hình vẽ khắc hoạ cách người Ai Cập khi xưa làm ra rượu; Donaldson ngay lập tức nhận xét đoạn thuyết trình nghe vô cùng giống mấy video dạy mẹo vặt trên YouTube.
Giờ thứ 99, cả đoàn đi theo Hawass lên điểm cao nhất của Đại Kim Tự Tháp. Ông dịch một số chữ tượng hình trên tường, nói “một đám bạn” của Khufu đã từng ghé nơi đây, xem chừng cũng là mấy người xây nên kim tự tháp này. Không khó có thể hiểu vì sao Hawass so sánh ngay “đám bạn” này với những thành viên trong nhóm MrBeast.
Kết thúc video, Donaldson nói anh không hiểu “vì sao phía Ai Cập lại cho phép chúng tôi làm mấy chuyện này, nhưng tôi đội ơn họ ngàn đời ngàn kiếp”. Nghe có vẻ khách sáo. Từ lúc video đăng lên tới giờ, MrBeast đã thu hút thêm 14 triệu lượt đăng ký kênh, từ 369 triệu lên 383 triệu. Donaldson biết chính xác anh đang làm gì; bởi thao túng thuật toán tới từng mili giây đối với anh chỉ là chuyện nhỏ.
Hawass cho biết ông đồng ý theo chân nhóm MrBeast vì muốn phổ biến kiến thức về nguồn gốc kim tự tháp: “Tôi tự tin mình là nhà Ai Cập học biết cách kết nối với công chúng. Tôi đã góp mặt cho hàng trăm buổi ghi hình trên ti vi. Nhưng trải nghiệm với Jimmy khác lắm. Anh ta tốt tính và vui vẻ. Tôi muốn thông qua anh mà trò chuyện với thế hệ trẻ, bởi hãy còn nhiều người ngoài kia tin rằng người ngoài hành tinh là tác giả mấy cái kim tự tháp. Jimmy có gần 400 triệu lượt theo dõi. Tôi có thể cho họ biết rằng chính người Ai Cập mới là những thợ xây đã dựng nên các công trình kỳ vĩ này. Chưa kể là Jimmy còn giúp quảng bá hình ảnh thúc đẩy du lịch nữa.”
Đối với Ai Cập, đây là điều quan trọng, đặc biệt là khi Bảo tàng Lớn Ai Cập dự kiến sẽ mở cửa tháng 7 tới. Mặc cho xung đột liên miên trong khu vực và hoạt động thương mại tại Biển Đỏ bị gián đoạn, giới phân tích dự đoán kinh tế Ai Cập sẽ phát triển 4% trong năm 2025, khá hơn nhiều so với con số 2,8% giai đoạn 2023-24, tuy lạm phát được dự báo vẫn ở mức cao - 20,4%. Song, ngành du lịch “tiếp tục trụ vững” suốt năm ngoái, theo lời Ivanna Vladkova Hollar, Giám đốc Chi nhánh Ai Cập thuộc Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).
Không chỉ góp phần quan trọng vào nền kinh tế quốc nội, du lịch còn hỗ trợ công tác bảo tồn các di tích lâu đời như kim tự tháp. Hawass chắc nịch: “Không có du lịch thì không thể khai quật, trùng tu các đền đài. Công việc chúng tôi phụ thuộc rất nhiều vào doanh thu từ khách tham quan.”
Tệp đối tượng mới
Rhodri Davies, nhà khoa học xã hội theo dõi sát sao xu hướng ngả sang các hoạt động từ thiện bộn tiền của Donaldson gần đây - như xây 100 căn nhà mới tại Nam Mỹ, hay 100 giếng nước tại châu Phi, hay tổ chức phẫu thuật đục thuỷ tinh thể cho 1.000 người - nhận ra điểm tương đồng giữa việc chính phủ Ai Cập mời anh đến nước họ tham quan và chuyện các tổ chức phi lợi nhuận muốn hợp tác với anh. Davies giải thích: “Họ không chỉ tiếp cận được một tệp đối tượng mới vô cùng đông đảo, mà còn rất khác biệt.”
Phần bình luận của video MrBeast có rất nhiều lời cảm ơn Donaldson đến từ fan anh ở Ai Cập, bởi anh cho họ thấy những điều họ chưa từng được thấy trước đây cũng như quảng bá hình ảnh tích cực của nước họ cho bạn bè thế giới. Nhiều bình luận khen ngợi “hai ông người Ai Cập” - tức Romany và Hawass - “ngầu”, “hài”, và “dễ gần”, cho thấy Donaldson lại thành công về mặt quan hệ công chúng.
Hawass tiết lộ: “Bởi có chúng tôi đi theo, không có ai phá phách gì cả. Mọi người rất cẩn thận và tôn trọng di tích.” Đúng là để có thể tiến hành các hoạt động khai quật, bạn phải xin giấy phép từ Bộ Du lịch và Di tích; nhưng trong 30 năm hành nghề, Roland Enmarch, nhà nghiên cứu Ai Cập tại Đại học Liverpool, ra vào các đại kim tự tháp như cơm bữa, không khác gì khách du lịch bây giờ. Ông khẳng định không chỉ có một số di chỉ tại Giza mở cửa đón khách tham quan, mà “phần lớn các địa điểm khảo cổ trải dài trên một diện tích rộng”, nên rào chắn tách bạch từng khu với nhau không phải giải pháp khả thi.
Ra vào tự do hàng thế kỷ
Video MrBeast cũng để lộ sự thật là người nước ngoài đã tự do ra vào nơi này hàng thế kỷ, làm những việc vô cùng đáng trách. Ống kính thường xuyên lia sang những dòng nguệch ngoạc như “Scoperia da G.Belzoni, 2/3/1818” trong lăng Khafre hay con dấu in nổi cộm “Lady Arbuthnot’s Chamber, 1837” trong một lăng tẩm khác thuộc Đại Kim Tự Tháp.
Enmarch cho biết: “Đến đầu thế kỷ 20, người phương Tây vẫn thường xuyên để lại mấy chữ viết, dấu ấn… như thế này. Mãi gần đây, hành động trên mới bị coi là thói xấu khó chấp nhận. Nhưng rồi vẫn có du khách bị bắt vì thản nhiên ghi tên mình lên di tích.”
Ông so sánh hành vi phá hoại trên với động thái “tương phản đến đáng khen” khi Donaldson để lại đồ chơi bằng vàng: “Để lại một món đồ ít bị phân huỷ thật sự tốt hơn rất nhiều so với chuyện viết vẽ nguệch ngoạc lên tường.” Hawass mới đầu lo ngại fan sẽ đổ xô đến “khai quật kho báu”, nhưng nhóm MrBeast đã nhanh chóng lấy đồ chơi về sau khi quay xong.
Song, đối với ông và với một số nhà Ai Cập học khác khi được hỏi, điều quan trọng nhất là video đã dành ra 20 phút hơn để phá bỏ nhiều quan niệm sai lệch về Ai Cập. Enmarch tán dương: “Khoa học Ai Cập và thế giới Ai Cập cổ đại trong mắt đại chúng là một phiên bản bị cắt xén đến mức quái dị. Giới Ai Cập học đã quen đến phát ngấy mấy quan điểm phi lý. Khác với những nội dung khiến chúng tôi phải cười trừ cho qua ngoài kia, video này vô cùng thẳng thắn: trình bày ngay các bằng chứng trực tiếp, hay nói cách khác, những hiện vật còn sót lại.”
Và đó chính là mục tiêu Hawass hướng tới. Ông nói: “Những câu trả lời tôi dành cho anh bạn trẻ Jimmy vô cùng đơn giản bởi tôi muốn ai cũng hiểu mình nói gì. Thật vui khi kiến thức không chỉ quanh đi quẩn lại trong giới học giả mà còn đến được với đại chúng.”
Huỳnh Trọng Nhân
(Lược dịch)