Kanji “kuma” (熊), nghĩa là “con gấu” trong tiếng Nhật, được Tổ chức Kiểm tra Năng lực Kanji (KAT) chọn làm kanji của năm 2025 vào ngày 12/12 vừa qua. Nguyên do được cho là số vụ đụng độ với gấu và bị gấu tấn công gia tăng đến mức đáng lo ngại trong năm nay.
Mori Seihan, sư trụ trì Đền Kiyomizu tại Kyoto, Nhật Bản, cầm bút hoạ chữ “kuma”
(熊), nghĩa là “con gấu”, cũng là “quán quân” cuộc bình chọn kanji năm 2025 - Ảnh: JIJI
“Kuma” nhận được 23.346 lượt bình chọn, tức 12,3% trên tổng lượt bình chọn toàn quốc. Được biết, con số thương vong tại Nhật do bị gấu tấn công đạt mức kỷ lục trong năm 2025. Số vụ gấu xuất hiện tại đô thị và khu dân cư cũng tăng đáng kể, khiến dân chúng hoang mang, trường học đóng cửa, sự kiện bị huỷ, mùa màng bị tác động tiêu cực, rồi kinh tế cũng theo đó trì trệ.
Theo KAT, một nguyên do khác khiến “kuma” được chọn khiến công chúng chú ý nhiều hơn đến loài gấu trúc. Năm nay, 4 con gấu trúc được một công viên tại Tỉnh Wakayama trao trả cho Trung Quốc, vậy là cả nước chỉ còn 2 con gấu trúc ở Vườn thú Ueno, Thủ đô Tokyo. Dự kiến cả hai sẽ được hồi hương Trung Quốc trong năm 2026 tới.
Về nhì với lượt bình chọn khá sát sao là “kome/bei” mang nghĩa “gạo”, với 23.166 phiếu. Những ai chọn kanji này cho biết họ quan tâm đến giá ngũ cốc tăng, chính phủ phải mở kho gạo, và các vấn đề nông nghiệp - an ninh lương thực lúc nào cũng hiện trên mặt báo suốt năm qua. Khi đọc là “bei”, kanji này còn có nghĩa “nước Mỹ”, cho thấy người bình chọn cũng quan tâm đến chuyện Donald Trump trở lại ghế tổng thống và tung các đòn thuế quan nhắm vào nhiều nước.
Về ba là kanji “takai/kō” (高), nghĩa là cao, có thể là về chiều kích hay về giá cả. Con số 18.300 người chọn kanji này nêu lý do năm nay nhiều mặt hàng như gạo, vàng, chứng khoán đều tăng giá chóng mặt. Nền nhiệt tại Nhật cũng cao kỷ lục. Kanji này cũng là chữ đầu tiên trong họ của Tân Thủ tướng Takaichi Sanae.
Ý tưởng chọn ra kanji đại diện cho một năm được khởi xướng từ năm 1995. KAT nhận “đề cử” qua bảng hỏi trực tuyến và các bưu thiếp. Kanji có lượt bình chọn nhiều nhất được cho là đại diện cảm nghĩ chung của công chúng.
Kanji “thắng cuộc” được công bố trong một nghi thức cử hành tháng 12 hàng năm tại ngôi đền Kiyomizu nổi tiếng ở Kyoto. Sư trụ trì Mori Seihan sẽ cầm bút mực tàu viết kanji được chọn lên khổ giấy lớn. Tờ giấy được trưng bày tại đền đến ngày 22/12 rồi được chuyển sang Bảo tàng Kanji cũng ở Kyoto vào cùng ngày.
Kanji của năm 2024 là chữ “kin” (金), mang nghĩa “tiền” hoặc “vàng”, vừa thể hiện số huy chương vàng đáng kể mà Nhật đạt được tại Olympics và Paralympics cùng năm và các thành tích ngoạn mục của siêu sao bóng chày Ohtani Shohei tại Mỹ, vừa liên quan đến các tin chấn động về quỹ đen của chính trị gia hay các vụ cướp liên quan đến giới làm nghề tay trái bất chính. Còn kanji năm 2023 là “zei” (税), tức là “thuế”, thể hiện nỗi lo lắng về chuyện giá cả, thuế, đặc biệt là cải cách thuế và chương trình huy động nộp thuế hỗ trợ vùng sâu vùng xa.
Một số ứng viên thuộc top 10 kanji của năm 2025 có thể kể đến:
• 脈 (myaku, nghĩa là “nhịp đập”) được nhiều người chọn nhờ độ nổi của linh vật Myaku-Myaku tại Triển lãm Toàn cầu Osaka. Những ai bình chọn kanji này nói họ cảm nhận rõ “nhịp đập của thế giới” qua buổi triển lãm trên, qua việc Nhật bầu ra nữ thủ tướng đầu tiên, và qua sự khởi sắc của chứng khoán.
• 万 (man/ban, nghĩa là “một vạn”) và 博 (haku/baku, nghĩa “triển lãm”) là hai chữ vừa gợi nhớ về buổi triển lãm, vừa ghi nhận dấu mốc chỉ số Nikkei vượt 50.000 (5 vạn) điểm trong năm nay. Trong khi đó, “haku”, vốn còn mang nghĩa “uyên bác”, cũng nhằm chỉ ra hai nhà khoa học Nhật Bản được trao tặng giải Nobel năm nay - Sakaguchi Shimon và Kitagawa Susumu.
• 変 (hen/kaeru/kawaru, nghĩa là “thay đổi”) cũng có số lượt bình chọn khá cao khi năm 2025 đầy những bước ngoặt: từ thay đổi trong liên minh Đảng Dân chủ Tự do và Đảng Công minh, cho đến nền nhiệt kỷ lục và các bước tiến đột phá trong trí tuệ nhân tạo.
• 女 (onna, nghĩa là “phụ nữ”) lọt vào top 10 danh sách kanji của năm bởi cả nước chú ý hơn về vai trò lãnh đạo của nữ giới khi Nhật bầu ra nữ thủ tướng đầu tiên; trong khi nữ thị trưởng Thành phố Maebashi tại Tỉnh Gunma lại dính vào bê bối. Bộ phim “Kokuho” (tựa Việt: “Quốc bảo”) đình đám về hành trình cậu bé yakuza trở thành diễn viên kabuki chuyên đóng vai nữ cũng là một trong những nguyên do.
• 新 (shin, nghĩa là “mới mẻ”) được chọn vì những kỳ vọng dành cho chính quyền Takaichi mới được chọn. “Mới” ở đây cũng có thể hiểu là các tiến bộ công nghệ, như bộ điều khiển Switch 2 mới được Nintendo cho ra mắt trong năm nay chẳng hạn.
• 初 (sho/hatsu, nghĩa “đầu tiên”) đánh dấu những việc người Nhật trải qua lần đầu trong năm 2025: nữ thủ tướng đầu tiên; Suzuki Ichiro trở thành cầu thủ bóng chày Nhật đầu tiên được vinh danh trong Đại sảnh Danh vọng Bóng chày của Mỹ; Ohtani và Yamamoto Yoshinobu dẫn dắt đội bóng chày Los Angeles Dodgers lần đầu thắng hai giải World Series liên tiếp. Ở mảng bóng đá, tuyển quốc gia Nhật cũng lần đầu tiên hạ gục tuyển quốc gia Brazil.
Huỳnh Trọng Nhân
(Lược dịch)