Dự kiến triển khai vào tháng 6, các quy định mới sẽ thắt chặt nhạc sống cùng các hành vi buôn bán thức ăn, nước uống, cho thuê ghế, thậm chí việc đặt tên cửa hàng.
Ảnh: Bruna Prado / apnews
Du khách được dịp tham quan Rio de Janeiro hẳn đã quen với cảnh tượng sau: nhạc samba xập xình từ quán nhỏ vọng ra, một người nào đó lớn tiếng rao bán cocktail capirinha len lỏi qua ghế xếp trải khắp bãi biển. Quang cảnh trên sẽ sớm đi vào dĩ vãng nếu các chủ hàng rong không có trong tay loại giấy phép đạt chuẩn.
Thị trưởng Eduardo Paes trong tháng 5/2025 vừa ra quy định mới cho các bãi tắm nhằm “giữ gìn trật tự đô thị, bảo đảm an toàn, bảo vệ môi trường, và thúc đẩy quan hệ tốt đẹp giữ du khách và người dân địa phương”.
Các quy định này sẽ có hiệu lực từ ngày 01/6, bao gồm những điều khoản như: cấm bán thức ăn và nước uống, cấm cho thuê ghế, cấm hàng quán dùng loa và phát nhạc sống trừ khi có giấy phép. Các nhà chòi bãi biển cũng sẽ được đánh số thay vì dùng những tên thú vị do chủ tự đặt.
Quy định “dập tắt linh hồn” bãi tắm ở Rio
Một số ý kiến tán thành quy định này, cho rằng các hoạt động mất trật tự trên bãi biển cần phải bị ngăn cấm ngay. Một số khác bày tỏ lo ngại ảnh hưởng xấu có thể xảy đến văn hoá bãi biển cũng như sinh kế của nhiều nhạc sĩ, người bán hàng rong khó lòng xin được giấy phép hoạt động.
Leandro Azevedo, một người bán quán nước, bưng nhiều ly cocktail trái cây đến cho khách tại Bãi biển Ipanema - Ảnh: Bruna Prado / apnews
Quy định đã làm dư luận dậy sóng. Julio Trindade, DJ tại một kiosk, bức xúc: “Thật khó có thể tưởng tượng một Rio de Janeiro thiếu đi những giai điệu bossa nova và samba bãi biển. Trong khi người nước khác hát vang “The Girl from Ipanema”, chúng ta còn chẳng được phép mở nhạc.”
Orla Rio, chủ quản hơn 300 hàng quán bãi biển, chỉ trích: “Luật cấm âm nhạc dập tắt linh hồn bãi tắm, xóa nhòa hình ảnh một Rio dân chủ, sống động, đầy âm nhạc, và đậm bản sắc riêng.”
Liệu có thể cản phá hoặc thay đổi quy định mới hay không?
Một số cá nhân và tổ chức đã tìm cách ngăn không cho quyết định mới triển khai hay ít nhất điều chỉnh nội dung cho phép mở nhạc sống mà không cần giấy phép. Song, hầu hết đều không có kết quả. Viện Công dân Brazil, tổ chức phi chính phủ đấu tranh vì quyền lợi xã hội và quyền người tiêu dùng, đã đệ đơn yêu cầu tạm hoãn điều khoản giới hạn nhạc sống, lấy lý do điều luật trên vi phạm quyền được hoạt động kinh tế tự do. Một thẩm phán ra quyết định tổ chức trên không đủ thẩm quyền khiếu nại; hiện Viện đang kháng kiện quyết định này.
Hội đồng thành phố Rio de Janeiro trong tháng 5 đã thảo luận dự luật chế tài các hoạt động trên bãi biển, kể cả phần bãi tắm lẫn phần đường lót ván dẫn ra biển. Dự luật cũng có khoản cấm mở nhạc ồn ào trên bãi cát như quy định từ thị trưởng, nhưng lại không cấm kiosk chơi nhạc sống. Dự luật vẫn còn phải trải qua vòng bầu duyệt và nếu được thông qua, nó sẽ được ưu tiên hơn các quy định giữa tháng 5.
Trừ hàng quán, bar, và các nhà hàng, hoạt động kinh tế ở các bãi tắm giúp Rio thu về khoảng 4 tỷ reai (tức 621 triệu euro) mỗi năm, theo báo cáo từ Toà thị chính Rio. Hàng triệu du khách ngoại quốc lẫn trong nước đến thành phố biển này hằng năm để tận hưởng món bắp ngọt, sandwich phô mai nướng, hay ghé mua bikini và đồ điện tử mà người bán hàng rong bày biện trên mặt cát.
Dani Balbi, uỷ viên hội đồng, lên Instagram bày tỏ sự bất bình trước dự luật: “Cho nghệ sĩ nước ngoài tới đây biểu diễn đình đám làm gì để rồi gạt phăng đời sống nghệ thuật của người dân địa phương?” Bà đang nhắc đến Lady Gaga (mới diễn đầu tháng 5) và Madonna (có tour diễn năm ngoái). Balbi tiếp tục: “Ép chủ kiosk phải thay tên tự chọn bằng số chẳng khác nào loại bỏ bản sắc thương hiệu và độ nhận diện với du khách, những người thường lấy các kiosk đó làm mốc định vị.”
Chủ hàng quán giận dữ, lo sợ, và buồn bã
Thông tin về quy định người rao bán hàng rong bị hạn chế hoạt động dấy lên làn sóng giận dữ, lo âu. Juan Marcos (24 tuổi) là người bán xiên tôm nướng ở Bãi biển Copacabana và sinh sống trong khu ổ chuột gần đó. Anh uất ức: “Thật khổ mà. Chúng tôi phải chạy đôn chạy đáo chỉ để có tiền trang trải qua ngày trong ngôi nhà chật hẹp. Giờ chúng tôi biết làm gì đây?”
Một người bán mũ và đồ tắm đi dọc Bãi biển Ipanema ở Rio de Janeiro - Ảnh: Bruna Prado / apnews
Maria de Lourdes do Carmo (50 tuổi), biệt hiệu “Maria vì hàng rong”, là người dẫn đầu Phong trào Liên hiệp Hàng rong Đường phố (MUCA). Bà nói Toà thị chính không bao giờ cấp đủ giấy phép hoạt động cho người rao hàng: “Chúng tôi cần cấp phép mà không có chỗ nào làm chuyện đó cả.” Chính quyền sở tại từ chối tiết lộ số giấy phép đã cấp trong năm 2024 vừa qua.
Đối mặt với dư luận đầy phẫn nộ, giới chức trách thành phố vào ngày 21/5 nhấn mạnh một số điều luật thực chất đã được áp dụng. Toà thị chính hứa hẹn sẽ đối thoại với những bên bị ảnh hưởng, lắng nghe yêu cầu của họ và điều chỉnh nếu cần.
Maria Lucia Silva (65 tuổi), ngụ tại Copacabana, kịch liệt chỉ trích tiếng ồn và nạn xả rác bừa bộn nơi bãi tắm. Bà hy vọng Toà thị chính sẽ hành động quyết liệt: “Copacabana là khu vực đông người cao tuổi. Không ai phải trả thuế tài sản hay tiền thuê nhà quá cao chỉ để rước mấy cái của nợ này vào thân.”
Ngược lại, Rebecca Thompson (53 tuổi), một du khách từ Wales quay lại Rio sau chuyến du lịch 5 tuần liền hồi 2024, nghĩ rằng chính sự bộn bề này mới làm nên chất riêng của thành phố: “Sống động. Náo nhiệt. Đối với tôi, nơi này luôn hiếu khách, luôn dang rộng tay đón chào. Thật tiếc nếu như điều này mai đây không còn nữa.”
Huỳnh Trọng Nhân
(Lược dịch)