Theo UNESCO, từ năm 2000 đến năm 2019, số lượng sinh viên theo học bậc giáo dục đại học trên toàn cầu đã tăng gấp đôi, đạt 235 triệu, trong khi đó, số lượng sinh viên du học đã tăng gấp ba, lên đến 6 triệu người.
Ảnh: iStock
Việc công nhận văn bằng học thuật là yếu tố then chốt giúp thúc đẩy hòa nhập, tạo điều kiện cho sự dịch chuyển và tiếp cận giáo dục đại học. Để đảm bảo tính công bằng và không phân biệt đối xử, vai trò của các công ước quốc tế về công nhận văn bằng là vô cùng quan trọng.
Nhằm đảm bảo công bằng trong công tác hỗ trợ việc công nhận văn bằng, mọi khu vực trên thế giới thuộc UNESCO đã thông qua phiên bản sửa đổi của công ước khu vực về công nhận văn bằng, và vào năm 2023, Công ước Toàn cầu về Công nhận Văn bằng của UNESCO chính thức có hiệu lực.
Bên cạnh nhu cầu công nhận văn bằng kịp thời, công bằng và minh bạch nhằm đáp ứng nhu cầu của sinh viên, cử nhân và các chuyên gia, các cơ sở giáo dục đại học trên toàn thế giới cũng đang đối mặt với nhiều thay đổi và thách thức. Một trong số đó là các rủi ro và cơ hội tiềm năng liên quan đến chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong giáo dục đại học.
Dưới đây là 5 yếu tố cốt lõi hỗ trợ các cuộc thảo luận về AI và công nhận văn bằng ở cấp liên khu vực và toàn cầu, phù hợp với các khuôn khổ pháp lý khu vực cũng như các tài liệu quan trọng của Hội đồng Châu Âu và UNESCO.
Đánh giá lấy con người làm trung tâm
Mục tiêu chính của mỗi công ước khu vực là đảm bảo rào cản đối với việc công nhận văn bằng được loại bỏ. Tuy nhiên, việc sử dụng công nghệ AI trong đánh giá có thể mang lại tác động ngược lại, do AI chỉ mô phỏng các quyết định trong quá khứ và sử dụng thuật toán để dự đoán kết quả.
Công nhận văn bằng đòi hỏi sự đánh giá mang tính chuyên môn, điều mà chỉ con người mới có thể thực hiện. Lấy con người làm trung tâm đảm bảo rằng một văn bằng được xem xét một cách công bằng. Việc ứng dụng AI trong lĩnh vực này, cũng như quá trình chuyển đổi số, cần phục vụ mục tiêu bảo vệ quyền lợi của người học, đồng thời không bỏ qua lộ trình học tập cá nhân.
Việc sử dụng AI theo cách lấy con người làm trung tâm cũng gắn liền với các nguyên tắc tôn trọng nhân quyền, pháp quyền và dân chủ. Nó cũng có ý nghĩa trong việc hỗ trợ các chuyên gia công nhận văn bằng và đánh giá chứng chỉ trong quá trình công nhận.
Bởi lẽ quyết định công nhận văn bằng ảnh hưởng trực tiếp đến tiến trình học tập và sự nghiệp của một cá nhân, quyết định cuối cùng trong quá trình đánh giá luôn phải do con người đưa ra, thay vì giao hoàn toàn cho một cơ chế trí tuệ nhân tạo.
Quy trình và quản trị dữ liệu chặt chẽ
AI có thể giúp đơn giản hóa các bước lặp đi lặp lại mang tính kỹ thuật. Tuy nhiên, quá trình tinh giản thủ tục công nhận văn bằng cần được kiểm soát cẩn thận bởi lý trí con người để tránh tình trạng đơn giản hóa quá mức.
Việc khái niệm hóa và thiết kế quy trình công nhận văn bằng, từ giai đoạn nhập liệu đến khi có kết quả đòi hỏi phải xác định nhu cầu về đơn giản hóa, tự động hóa, cải tiến. Điều này cần được thực hiện thông qua phương pháp tiếp cận có sự tham gia của các bên liên quan, bao gồm các tổ chức chuyên môn và chuyên gia công nhận văn bằng.
Đây là những bước quan trọng trong quá trình chuyển đổi số của một tổ chức và giai đoạn đánh giá ban đầu đóng vai trò then chốt trong việc triển khai công nghệ và ứng dụng AI một cách hiệu quả và có định hướng giải pháp.
AI không hoạt động độc lập mà có thể kết hợp với các công cụ công nghệ khác tùy theo mục đích sử dụng. Đồng thời, một hệ thống quản trị dữ liệu và kiến trúc dữ liệu vững chắc là điều kiện tiên quyết để triển khai AI một cách hiệu quả.
Nghiên cứu và đổi mới
Là một quy trình hỗ trợ quyền tiếp cận giáo dục đại học và giúp cá nhân phát triển trên con đường học vấn, công nhận văn bằng đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo chất lượng giáo dục đại học, một trong những Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDG).
Cách tiếp cận AI trong giáo dục ở cấp hệ thống, với sự hợp tác giữa chính quyền quốc gia, các cơ sở giáo dục đại học, trung tâm thông tin quốc gia và các bên liên quan khác, là một yếu tố quan trọng nhằm xây dựng hệ thống công nhận văn bằng có chất lượng.
Ngoài ra, nghiên cứu và đổi mới là thành phần thiết yếu để đảm bảo quá trình chuyển đổi số, bao gồm cả AI, được phát triển theo hướng cập nhật, đáng tin cậy và có khả năng thích ứng với tương lai. Trong bối cảnh này, việc hợp tác với các cơ sở giáo dục đại học vốn là tác nhân đổi mới có thể nâng cao chất lượng của quy trình công nhận văn bằng.
Nâng cao kiến thức về AI và đào tạo
Kỹ năng phù hợp và kiến thức mới là yếu tố then chốt trong quá trình chuyển đổi số. Đào tạo để nâng cao năng lực cho các chuyên gia công nhận văn bằng và đánh giá chứng chỉ là một khía cạnh quan trọng của quá trình này.
Kiến thức về AI, hiểu biết về các khung pháp lý quốc gia và quốc tế, nhận thức về các vấn đề đạo đức liên quan đến ứng dụng AI trong quy trình công nhận văn bằng, tuyển sinh, cùng với khả năng phân tích và diễn giải dữ liệu, là những kỹ năng quan trọng không chỉ đối với các chuyên gia đánh giá chứng chỉ mà còn đối với các nhà quản lý giáo dục. Do đó, vai trò, trình độ và chuyên môn của từng đối tượng cần được xem xét kỹ lưỡng.
Mạng lưới và hợp tác
Xây dựng mạng lưới kết nối, hợp tác, hỗ trợ lẫn nhau và trao đổi thực tiễn giữa các tổ chức là những yếu tố thúc đẩy sự phát triển của cộng đồng chuyên môn trong lĩnh vực công nhận văn bằng, ở cấp tổ chức, quốc gia và quốc tế.
Tất cả những yếu tố này có thể đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo rằng AI được ứng dụng theo cách có đạo đức, lấy con người làm trung tâm và có khả năng hỗ trợ quy trình công nhận văn bằng một cách chất lượng.
Việt An
(Lược dịch)