Môn học được thiết kế giúp học sinh bảo vệ sức khoẻ thể chất và tinh thần tại Ba Lan bị các nhóm cánh hữu và Công giáo sở tại chỉ trích là truyền bá tư tưởng giới và tiêm nhiễm các suy nghĩ đồi bại.
Bộ trưởng Giáo dục Ba Lan Barbara Nowacka - Ảnh: Tytus Żmijewski / EPA
Kế hoạch giáo dục trẻ em sống lành mạnh bất ngờ châm ngòi “cuộc chiến văn hoá” giữa chính quyền Thủ tướng Donald Tusk và liên minh bảo thủ cùng Nhà thờ Công giáo La Mã quyền lực.
Trong năm học 2025-2026, các trường tiểu học và trung học tại Ba Lan sẽ bổ sung môn Giáo dục Sức khoẻ, với mục tiêu hướng dẫn các bạn trẻ cách sống lành mạnh, xử lý căng thẳng, đồng thời nhận diện các mối nguy cơ về an toàn trực tuyến, không gian số, cũng như từ tin giả, tin gây nhầm lẫn. Bộ môn cũng bàn về sức khoẻ tình dục, nội dung bị phe bảo thủ chỉ trích kịch liệt. Nhiều thành viên Đảng Luật pháp và Công lý (PiS), từng nắm quyền lực chính trường Ba Lan giai đoạn 2015-2023, liên tục xuất hiện trên truyền thông nhấn mạnh Giáo dục Sức khoẻ xoáy sâu vào chuyện tình dục như thế nào.
Mục tiêu môn Giáo dục Sức khoẻ là hướng các bạn trẻ đến lối sống lành mạnh, bảo vệ bản thân trên mạng, sử dụng công nghệ chừng mực, và biết phân biệt tin thật-giả - Ảnh: iStock
Jan Klawiter, Nghị sĩ PiS, phát biểu ngay trước khi làn sóng biểu tình phản đối môn học mới tại Gdańsk: “Chương trình Giáo dục Sức khoẻ toàn là nội dung độc hại như tách bạch tình yêu với tình dục, xé toạc hôn nhân khỏi gia đình, cổ xuý nạn phá thai như một dịch vụ y tế, rồi còn truyền bá tư tưởng giới lệch lạc.” Giáo hội Công giáo tại Ba Lan khẳng định môn học này “chống phá gia đình”, “gây bất ổn giới phái”, và “khiến trẻ em suy đồi”.
Trả lời phỏng vấn tờ báo nhà nước PAP, Bộ trưởng Giáo dục Barbara Nowacka, lại khẳng định trẻ em khi học môn này đúng cách sẽ có thể tự bảo vệ bản thân trước các ý đồ xâm hại tình dục - vấn nạn vẫn rình rập những học sinh thiếu hiểu biết. Bà quả quyết: “Giới trẻ ngày nay phải đối diện với cơn khủng hoảng sức khoẻ tinh thần, đứng trước ngày càng nhiều nguy cơ chẳng hạn như nghiện ngập hay nội dung khiêu dâm. Vai trò của Nhà nước là phải thực hiện các bước phòng ngừa đúng đắn.”
Dominik Kuc từ Văn phòng Thanh tra Nghị viện về Vấn đề Trẻ em, từng tham gia soạn báo cáo mức độ sẵn sàng triển khai chương trình mới ở các trường học trên khắp Ba Lan, cho rằng môn Giáo dục Sức khoẻ khó có thể hiệu quả chừng nào chưa được công nhận là môn bắt buộc. Song, chính quyền liên minh phe tự do dưới trướng Thủ tướng Tusk quyết định đây chỉ là môn tự chọn.
Tình hình chính sự tại Ba Lan sục sôi đến nỗi chính trị gia phe tự do Rafał Trzaskowski, Thống đốc Warszawa tranh cử tổng thống đầu năm nay, cũng chỉ dám ủng hộ để Giáo dục Sức khoẻ làm môn tự chọn, tránh kích động bên bảo thủ. Thủ tướng Tusk ủng hộ lập trường trên. Song, ứng viên Karol Nawrocki do PiS chống lưng vẫn đắc cử tổng thống trong cuộc đua sít sao. Niềm an ủi ít ỏi còn lại là môn học này vẫn nằm trong khuôn khổ quy định chính phủ.
Kuc nhận định: “Tôi cho rằng thật sai lầm khi không quy định Giáo dục Sức khoẻ là môn bắt buộc; nước đi này chẳng khác nào phản lưới nhà. Nếu chính phủ cho soạn một chương trình học chặt chẽ, được giới chuyên gia đánh giá cao, để rồi bỏ thí thì nó không còn ý nghĩa gì nữa.”
Bảo vệ trẻ em
Nội dung Giáo dục Sức khoẻ bao gồm nhiều chủ điểm khác nhau từ dinh dưỡng, hoạt động thể thao, đến tác hại của thuốc lá, rượu bia, và các chất kích thích khác. Bạo lực tình dục và cách phòng tránh cũng là một phần trong số đó.
Nhưng khi tuần đầu tiên của năm học mới tại Ba Lan bắt đầu vào đầu tháng 9, báo đài lập tức đưa tin nhiều bậc phụ huynh không chọn môn này cho con cái họ. Nguyên do trong phần lớn trường hợp là lịch học dày đặc chứ không phải xung đột tư tưởng. Một bà mẹ giấu tên tại Thủ đô Warszawa chia sẻ: “Tôi thích môn học này nhưng lịch học của con tôi là 4 ngày, mỗi ngày 7 tiết rồi. Vậy nên tôi muốn nó có thể đi học muộn hơn hoặc về nhà sớm hơn.” Được biết bà không công khai danh tính vì đây là vấn đề “nhạy cảm”.
Giáo dục Sức khoẻ thực chất thay thế Đời sống Gia đình - một môn tự chọn trước đây không thu hút học sinh mấy. Kuc cho rằng: “Các bạn học sinh hay phụ huynh các bạn không muốn học Giáo dục Sức khoẻ bởi đã có quá nhiều môn bắt buộc khác rồi. Nếu tôi mà là các em và được chọn đến trường muộn hơn hay về nhà sớm hơn, tôi chắc cũng sẽ chọn như vậy.”
Khá bất ngờ là nhiều nhân vật tai to mặt lớn lên tiếng chỉ trích môn học mới lại là những đối tượng rất cần học môn đó. Chẳng hạn Nghị sĩ Đảng PiS Andrzej Kosztowniak từ chối trả lời khi được phóng viên hỏi về sự khác nhau giữa kinh nguyệt và rụng trứng. Trước ống kính TVP, một kênh truyền hình nhà nước, ông phát biểu: “Tôi không biết. Tôi không nhớ. Phải thừa nhận là tôi chưa từng hứng thú với mấy chuyện đó.” Vài nghị sĩ bảo thủ khác có phần “tinh tế” hơn, chẳng hạn Ireneusz Raś từ Đảng Nhân dân Ba Lan có nói: “Tôi không muốn bàn những chuyện này nữa.”
Số lượng học sinh chọn môn Giáo dục Sức khoẻ sẽ rõ ràng sau ngày 25/9, hạn chót phụ huynh có thể đăng ký cho con mình không học môn này. Hôm 03/9, Nowacka công bố sau một năm thí điểm, Bộ Giáo dục dự kiến sẽ quy định Giáo dục Sức khoẻ là môn bắt buộc trong năm học sau.
Huỳnh Trọng Nhân
(Lược dịch)