Chính quyền Trump vừa phát tán thông tin sai lệch cho rằng hàng chục triệu người trên 100 tuổi vẫn nhận trợ cấp Bảo hiểm xã hội (BHXH).
Tổng thống Donald Trump phát biểu tại Mar-a-Lago, Palm Beach, Florida, hôm 18/02/2025 - Ảnh: apnews
Giữa tháng 02/2025, Tổng thống Donald Trump cùng cố vấn tỷ phú của ông - Elon Musk - liên tục thông báo trên nhiều phương tiện truyền thông khác nhau rằng có người 100, 200, thậm chí 300 tuổi vẫn đang nhận trợ cấp BHXH. Musk gọi đây là “vấn đề KHỔNG LỒ”, trong khi Ban Hiệu suất Chính phủ (DOGE) của ông tích cực giảm thiểu các vụ lừa đảo, lạm dụng, và các yếu tố kém hiệu quả trong bộ máy chính quyền liên bang.
Tuy đúng là việc trợ cấp BHXH có sai sót và đã từng có trường hợp người qua đời vẫn nhận được tiền, nhưng số liệu từ Musk và Nhà Trắng đã bị thổi phồng và diễn giải sai lệch dữ liệu BHXH. Dưới đây là một số tin đính chính.
Chính quyền Trump phát biểu những gì?
Hôm 18/02, trong một buổi họp báo tại Florida, Trump phát biểu: “Hiện nước ta có hàng triệu triệu người trên 100 tuổi vẫn nhận trợ cấp BHXH. Đây rõ ràng là một lỗ hổng cho lừa đảo lộng hành. Nếu bỏ hàng triệu người đã khuất này khỏi danh sách hưởng BHXH, ta sẽ có hệ thống BHXH rất hữu dụng cho những ai 70, 80, hay 90 tuổi, nhưng chắc chắn sẽ không có ai lên tới 200 tuổi cả.” Ông còn cho biết trong hệ thống còn có người hiện tại đến 360 tuổi.
Mẫu thẻ Bảo hiểm xã hội tại Mỹ - Ảnh: Jenny Kane / apnews
Trước đó vào tối 17/02, Musk đăng hàng loạt bài trên mạng xã hội X, trong đó có đoạn: “Có lẽ ma cà rồng trong phim Twilight có thật ngoài đời rồi, họ vẫn đang hưởng trợ cấp BHXH đấy.” Ở bài khác: “Hàng chục triệu người đã chết mà trên hệ thống BHXH vẫn ghi còn sống là một vấn đề KHỔNG LỒ. Không thể khác được. Một số người thậm chí sống từ thời trước khi nước Mỹ hình thành. Cứ nghĩ thử về điều đó mà xem…”
Đến 19/02, quyền uỷ viên mới của Ban BHXH, ông Lee Dudek, mới lên tiếng về vấn đề trong danh sách hưởng BHXH có người hơn 100 tuổi: “Con số thống kê được phát tán gần đây thực chất là những người có số BHXH mà trong hồ sơ không ghi rõ ngày qua đời. Những cá nhân này trên thực tế không hưởng trợ cấp. Tôi tự tin rằng với sự hỗ trợ từ DOGE cùng nỗ lực từ phòng ban chúng tôi, BHXH sẽ tiếp tục là nguồn trợ cấp hiệu quả cho người dân Hoa Kỳ.”
Lừa đảo BHXH có thật sự là vấn đề lớn?
Báo cáo do ban kiểm sát BHXH cấp cao công bố vào tháng 7/2024 cho hay từ năm tài khoá 2015 đến 2022, cơ quan BHXH chi 8,6 nghìn tỷ USD tiền trợ cấp, trong số đó chỉ có 71,8 tỷ USD - tức chưa tới 1% - là các khoản có vấn đề. Phần lớn các khoản chi có vấn đề là chuyển quá mức trợ cấp cho những cá nhân vẫn còn sống.
Đầu tháng 01/2025, Bộ Ngân khố Hoa Kỳ (USDT) thu hồi hơn 31 triệu USD các khoản trợ cấp liên bang - gồm nhiều khoản khác nhau chứ không chỉ BHXH - bị chuyển nhầm đến người chết. David Lebryk, cựu nhân viên USDT, cho rằng vụ thu hồi “chỉ mới là phần nổi của tảng băng”.
Công tác thu hồi trợ cấp là một phần dự án kéo dài 5 tháng trong đó Quốc hội cho phép USDT tiếp cận “Tập tin chi tiết về số người qua đời” của Ban BHXH (SSA) trong vòng 3 năm. Đây lại là chương trình thí điểm trong dự luật tích hợp được phê duyệt hồi năm 2021.
SSA hiện đang nắm giữ cơ sở dữ liệu liên bang đầy đủ nhất về những công dân Hoa Kỳ đã qua đời. Tập tin nói trên có đến 142 triệu hồ sơ, có cái được lập từ tận năm 1899. Bộ Ngân khố ước tính hồi tháng 1 rằng hơn 215 triệu USD sẽ được thu hồi trong vòng 3 năm thí điểm, kéo dài từ tháng 12/2023 đến tháng 12/2026.
Có thật là hàng chục triệu người hơn 100 tuổi vẫn còn nhận trợ cấp?
Câu trả lời là không.
Một trong những lý do gây nhầm lẫn là hệ thống phần mềm của SSA sử dụng COBOL - một ngôn ngữ lập trình chưa hoàn thiện về ngày tháng. Điểm yếu này khiến cho các hồ sơ thiếu ngày tháng năm sinh bị tự động gán cho ngày sinh cách đây hơn 150 năm. WIRED là trang tin đầu tiên đánh động chuyện SSA sử dụng ngôn ngữ lập trình COBOL.
Bên cạnh đó, loạt báo cáo từ ban kiểm sát BHXH công bố vào tháng 3/2023 và tháng 7/2024 cho biết SSA vẫn chưa phát triển hệ thống mới, có khả năng lưu chi tiết thông tin chứng tử vào cơ sở dữ liệu; hậu quả là hiện có khoảng 18,9 triệu hồ sơ có số BHXH của những người sinh từ năm 1920 trở về trước tới nay vẫn không được ghi nhận là đã qua đời. Song, điều đó không có nghĩa những hồ sơ này vẫn còn nhận được trợ cấp. SSA quyết định vẫn giữ cơ sở dữ liệu cũ kỹ vì chi phí nâng cấp khá đáng kể, đến 9 triệu USD.
Báo cáo kiểm sát BHXH tháng 7/2023 xác nhận “gần như không có hồ sơ BHXH nào trong báo cáo này còn nhận trợ cấp từ SSA”. Tháng 9/2015, SSA cũng thông báo những cá nhân trên 115 tuổi sẽ không được cơ quan này trợ cấp.
Nguy hiểm tiềm tàng từ thông tin sai lệch về trợ cấp BHXH
Chuck Blahous, chuyên viên nghiên cứu chiến lược cấp cao tại Trung tâm Mercatus thuộc Đại học George Mason, chia sẻ: “Thật đáng khen cho Elon Musk nếu anh có thể phát hiện kịp thời và chặn đứng các khoản trợ cấp sai phạm.”
Tuy nhiên, khi bàn đến những cơ quan liên bang có độ sai sót cao, Blahous nhận xét: “BHXH phải nằm gần chót bảng đó chứ. Các sai sót trong trợ cấp y tế Medicaid mới đáng kể, nhất là từ khi hệ thống này mở rộng nhờ Đạo luật Chăm sóc Y tế Phải chăng (ACA). Anh cứ tìm các khoản chi trả có vấn đề đi, nhưng đừng vờ như không biết sai phạm tài chính lớn nhất trong hệ thống nằm ở đâu.”
Sita Nataraj Slavov, Giáo sư chính sách công tại Khoa Chính sách và Chính phủ Schar tại Đại học George Mason, e ngại Trump và Musk khiến dân chúng tin giải pháp đối với vấn đề ngân sách chính phủ đơn giản như trở bàn tay: “Mối lo ngại lớn nhất là người dân có thể hiểu sai rằng vấn đề tài chính trong hệ thống BHXH có thể được xử lý dễ dàng, rằng ta có thể đẩy cao tốc độ giải ngân mà không phải hy sinh bằng cách hoặc tăng thuế hoặc hạ mức trợ cấp. Đó là chuyện hoàn toàn sai sự thật.”
Nhà Trắng phản hồi ra sao trước tin đính chính?
Karoline Leavitt, phát ngôn viên Nhà Trắng, phát biểu như sau về báo cáo từ phía kiểm sát BHXH: “Đợt điều tra vừa qua hé lộ thực tế là SSA đã mất 71,8 tỷ USD vào các khoản chi có vấn đề. Ban Bảo hiểm xã hội giờ đang làm việc năng suất hơn để phát hiện thêm nhiều chỗ hoang phí, nhiều vụ lừa đảo, lạm dụng, từ đó góp phần vào nỗ lực bảo vệ người dân đóng thuế tại Mỹ.”
Huỳnh Trọng Nhân
(Lược dịch)