Giới nghiên cứu lo ngại vệ tinh có thể gặp nguy hiểm nhưng cũng đón chờ màn mưa sao băng mãn nhãn sau vụ va chạm.

Hình mô phỏng Thử nghiệm Chuyển hướng Tiểu hành tinh Đôi (DART) do NASA thực hiện đối với Tiểu hành tinh Dimorphos năm 2022 - Ảnh: MediaPunch Inc / Alamy

Các nhà nghiên cứu cho biết nếu tiểu hành tinh đâm sầm vào Mặt Trăng năm 2032, các mảnh đá mặt trăng vỡ ra có thể làm hư hại vệ tinh nhân tạo, nhưng cùng lúc cũng tạo nên hiện tượng mưa sao băng tuyệt đẹp có thể thấy rõ trên bầu trời.

Đầu năm 2025, Tiểu hành tinh 2024 YR4 được các kính viễn vọng phát hiện có 3% khả năng va chạm với Trái Đất, từ đó kích hoạt cơ chế phòng vệ hành tinh. Sau nhiều lần quan sát kế tiếp, khả năng tiểu hành tinh rộng 53-67 mét này lao vào Trái Đất được đẩy lùi về 0,0017%. Tuy nhiên khả năng va chạm với Mặt Trăng vẫn còn khá cao, tới 4,3% trong lần dự đoán gần đây nhất, từ dữ liệu thu được qua Kính viễn vọng Không gian James Webb.

Một nghiên cứu chưa bình duyệt do nhiều trường đại học tại Canada tham gia vừa mới công bố tháng 6/2025 trình bày vụ va chạm với Mặt Trăng có thể khiến một số đá vụn bay đến Trái Đất như thế nào.

Theo mô phỏng của nhóm nghiên cứu, vụ va chạm tạo ra miệng hố đường kính 1 km trên Mặt Trăng và hất hàng triệu kilogram đá vụn từ vật thể này về Trái Đất. Chúng có thể thâm nhập bầu khí quyền vài ngày sau đó. Bài báo có đoạn: “Nếu 2024 YR4 thật sự đâm vào Mặt Trăng năm 2032, về mặt thống kê, đó sẽ là vụ va chạm lớn nhất trong 5000 năm trở lại đây. Màn mưa sao băng quan sát được tại Trái Đất sẽ vô cùng bắt mắt.”

Phần lớn các vụn đá mặt trăng kích cỡ từ vài mm đến vài cm sẽ cháy rụi khi gặp khí quyển, một số có thể tiến sâu hơn, gây nguy hiểm cho các vệ tinh, tàu vũ trụ, và các phi hành gia.

Tác giả chính của nghiên cứu, Tiến sĩ Paul Wiegert từ Đại học Western Ontario, trả lời tờ Agence France-Presse rằng vụ va chạm trên bề mặt Mặt Trăng “tương đương một vụ nổ hạt nhân lớn khi so sánh về mặt năng lượng giải phóng”. Ông bổ sung: “Một viên đá chỉ vài cm nhưng bắn ra với vận tốc hàng chục ngàn m/s không khác gì viên đạn cả.” Các phát hiện trên đưa đến khuyến nghị “cơ chế phòng vệ hành tinh” nên được mở rộng tới những không gian cách xa Trái Đất hơn.

NASA cùng nhiều cơ quan không gian khác từ lâu đã theo dõi các sao băng và tiểu hành tinh có nguy cơ va chạm, gây hại cho Trái Đất, từ đó đề ra phương án ứng phó trong những trường hợp va chạm. Năm 2022, NASA thực hiện Thử nghiệm Chuyển hướng Tiểu hành tinh Đôi (DART) bằng cách cho tàu vũ trụ đâm vào Tiểu hành tinh Dimorphos, đẩy thiên thể này lệch khỏi quỹ đạo thành công. Phi vụ trên được xem như buổi tập dượt đề phòng trường hợp các thiên thể khác nhắm thẳng đến Trái Đất trong tương lai.

Tiểu hành tinh 2024 YR4 tuy bay quanh Mặt Trời nhưng với quỹ đạo vô cùng lớn và hiện giờ vẫn còn cách Trái Đất quá xa, không thể quan sát được cho tới 2028. Khi ấy, các nhà nghiên cứu mới có thể tính toán chính xác kích cỡ và quỹ đạo của nó. Mặc dù từng lo ngại sau cú va chạm, Mặt Trăng có thể bị 2024 YR4 làm lệch quỹ đạo, NASA đã loại bỏ khả năng này vào tháng 4/2025 sau khi ước lượng lại kích thước khả dĩ của thiên thể nói trên.

Huỳnh Trọng Nhân
(Lược dịch)