Vừa qua, Việt Nam đã khởi động dự án nghiên cứu đầu tiên kết hợp quang điện với nông nghiệp nhằm nâng cao thu nhập của nông dân, đồng thời đẩy mạnh công tác chuyển đổi năng lượng cấp quốc gia.
Tiến sĩ Michaela Baur, Giám đốc GIZ tại Việt Nam, phát biểu tại cuộc họp - Ảnh: Tố Như / VNA
Sáng kiến kết hợp quang điện và nông nghiệp, hay Agri-PV, chính thức được Bộ Nông nghiệp và Môi trường (MAE) khởi động tại Hà Nội hôm 09/9 vừa qua. Với sự phối hợp từ Tổ chức Hợp tác Phát triển Đức (GIZ), đây là dự án nông nghiệp đầu tiên chú trọng hoạt động khai thác điện mặt trời ở các hộ gia đình nông thôn.
Phát biểu tại sự kiện, Phó Vụ trưởng Vụ Hợp tác Quốc tế trực thuộc MAE, ông Phạm Ngọc Mậu đánh giá cao lợi ích kép của dự án: “Kết hợp khai thác điện mặt trời với canh tác nông nghiệp trên cùng diện tích đất có thể đẩy mạnh kinh tế, góp phần thúc đẩy bình đẳng giới, tăng sinh kế cho nông dân, đồng thời củng cố công tác chuyển đổi năng lượng tại Việt Nam.”
Theo ông Nguyễn Thế Hinh, Phó trưởng ban quản lý các dự án nông nghiệp kiêm Giám đốc Dự án Agri-PV, ngành điện mặt trời Việt Nam gần đây đã có những bước chuyển mình mạnh mẽ. Tổng công suất lắp đặt năm 2019 mới chỉ có 272 MW, nhưng đã tăng lên đến 16 GW vào cuối năm 2024. Dự kiến tổng công suất sẽ đạt 22 GW vào 2030 và 168 GW vào 2050.
Mục tiêu của dự án Agri-PV là triển khai ít nhất 10 mô hình điện mặt trời nông nghiệp thí điểm trong 3 năm 2025-2027. Kết quả thí điểm được kỳ vọng sẽ cho thấy nông dân được lợi ích gì khi kết hợp canh tác nông nghiệp với sản xuất quang điện. Đây cũng là cơ hội củng cố kinh nghiệm của giới làm luật và các bên có liên quan. Khi dự án kết thúc, đại diện các khu vực kinh tế cùng 65% trong tổng số 20 chính sách chủ chốt được dự báo sẽ nắm bắt rõ hơn tình hình thực tế và tiềm năng phát triển điện mặt trời nông nghiệp tại Việt Nam.
Có thể nói dự án được GIZ tài trợ không chỉ giải quyết các khoảng trống chính sách mà còn có thể phá dỡ các rào cản công nghệ. Theo ông Hinh, Agri-PV sẽ đánh giá tiềm năng điện mặt trời nông nghiệp của Việt Nam, qua đó đề ra chiến lược phát triển phù hợp cho các bên liên quan. Dự án cũng được cho là sẽ vận động tài nguyên để phổ biến mô hình canh tác kết hợp sản xuất điện ra toàn quốc, góp phần vào công cuộc chuyển đổi năng lượng công bằng, hướng tới mức phát thải ròng bằng 0 vào 2030 cùng các mục tiêu khí hậu NDC 3.0.
Bà Sonja Esche, Trưởng nhóm Công nghiệp và Khí hậu GIZ tại Việt Nam, nhấn mạnh tích hợp điện mặt trời với nông nghiệp “không chỉ là đặt các tấm pin lên đồng ruộng”, mà là tạo được sự cộng hưởng giữa hai hệ thống, cùng lúc tối ưu hoá sản lượng điện lẫn nông sản. Bà chia sẻ: “Nếu thiết kế tốt, nông dân sẽ được hưởng hai đầu thu nhập từ điện lẫn nông sản, tăng hiệu quả sử dụng đất.”
Mặc cho những tiềm năng trên, nhân rộng mô hình vẫn còn là một thách thức lớn. Việt Nam vẫn chưa có chính sách thúc đẩy hoạt động này. Kiến thức và năng lực kỹ thuật trong nước vẫn còn hạn chế, các nghiên cứu phân mảnh, thiếu dữ liệu tin cậy từ dự án thí điểm. Các bên liên quan từ trung ương tới nông dân địa phương vẫn chưa có kinh nghiệm quản lý các hệ thống song hành như vậy. Ngoài ra, cả nước vẫn chưa có cơ sở dữ liệu cho các mô hình đã triển khai, khiến công tác phổ biến, nhân rộng càng trắc trở.
Tiến sĩ Michaela Baur, Giám đốc Quốc gia GIZ tại Việt Nam, cho rằng kinh nghiệm quốc tế là giải pháp cho những khoảng trống nói trên. Hoạt động tại Việt Nam hơn 3 thập kỷ, GIZ có nhiều kinh nghiệm chuyên môn trong lĩnh vực nông nghiệp và năng lượng tái tạo, đặc biệt trong vấn đề hợp tác khu vực công - tư và đề xuất khung chính sách pháp lý.
Bà cho biết những quốc gia như Đức, Thái Lan, Ấn Độ, và Brazil đã và đang thí điểm các mô hình điện mặt trời nông nghiệp, để lại nhiều bài học quý giá cho các nền kinh tế đang phát triển: “Việc trao đổi chính sách và học hỏi kinh nghiệm từ nhau chính là cơ hội mà dự án này mở ra.”
Huỳnh Trọng Nhân
(Lược dịch)