Một ngôi trường cũ kĩ xây theo lối thô mộc tại London sắp được tân trang lại thành Bảo tàng Kiến trúc Thô mộc theo thông báo do Quỹ Bảo tồn Di sản Ngẫu nhiên Quốc gia (NLHF) đưa ra đầu tháng 7/2025.
Thiết kế sơ khởi của Bảo tàng Kiến trúc Thô mộc chỉ sử dụng hành lang hướng tới hội trường - Ảnh: Reed Watts
Là một nhánh của chương trình giáo dục thiện nguyện tập trung vào kiến trúc mang tên “Urban Learners”, sáng kiến trước nay chỉ tồn tại dưới dạng số nói trên giờ đã có địa điểm trưng bày thực tế. Đây có thể xem là tin vui cho những tín đồ thiết kế thô mộc mong muốn có một khu trưng bày thực tế nhằm thay đổi hình ảnh của trường phái thường bị số đông chỉ trích này.
Reed Watts Architects (RWA), hãng kiến trúc 10 năm tuổi có trụ sở tại London, hiện đang sử dụng lại khuôn viên Trường Acland Burghley ở Camden làm địa điểm triển khai bảo tàng thực. Theo thông tin từ NLHF, ngôi trường đó được Howell Killick Partidge & Amis xây dựng từ năm 1968 và tự thân cũng là toà nhà xây theo lối thô mộc. Tổng chi phí tân trang và thực hiện công tác chọn lọc hiện vật đem trưng bày hiện vẫn còn là ẩn số.
Được biết khoản Trợ cấp Di sản Ngẫu nhiên Quốc gia dành cho dự án lên tới hơn 1 triệu bảng Anh. Một số đơn vị như Hội đồng Quận Camden cũng cam kết sẽ đóng góp tài chính. Sau khi khai trương, toà nhà sẽ là nơi tổ chức các hoạt động trưng bày, sự kiện, hội thảo, chiếu phim, trình diễn nghệ thuật… hướng tới giáo dục học sinh và cũng là không gian cho Bảo tàng Kiến trúc Thô mộc (MoBA).
Công tác tân trang Trường Acland Burghley bao gồm nâng cấp, chuyển đổi sử dụng các không gian trong toà nhà, đặc biệt là hội trường lục giác chính giữa trường. Các điểm bất tương hợp trong thiết kế sau nhiều lần chuyển đổi sử dụng sẽ được giải quyết triệt để. Không gian hội trường sẽ được trả về nguyên trạng, có đủ chỗ cho các màn trình diễn lẫn khu vực chỗ ngồi sức chứa tới 300 khán giả. Ngoài ra, một hệ thống thông khí âm sàn cũng được lắp đặt và nền đất cao ở mặt phía nam của toà nhà cũng được dọn thoáng để khôi phục không gian trình diễn ngoài trời trước đây.
Hội trường hình lục giác ở trung tâm ngôi trường sẽ được bảo trì trong lần tân trang tới đây - Ảnh: Reed Watts
Mô tả dự án của RWA có đoạn: “Bên cạnh các tiêu chuẩn môi trường và mục tiêu phát triển bền vững, chúng tôi muốn tôn tạo nét đẹp của thiết kế gốc bằng phương án trùng tu kết hợp biến tấu kiểu mới có cân nhắc kỹ lưỡng.” RWA cho biết đã tích cực trao đổi, tham vấn nhà trường từ năm 2020 để có thể “hồi sinh toà nhà, sửa lại các thay đổi lợi bất cập hại”.
Trần ốp gỗ và giếng trời ở khu vực hội trường - Ảnh: Reed Watts
Sau khi công tác tân trang hoàn thành, toà nhà có thể trở thành tâm điểm tranh luận về số mệnh các ngôi trường phổ thông công lập xây theo lối thô mộc tại Anh, hầu hết đều bị chỉ trích vì dùng loại bê tông khí chưng áp cốt thép (RAAC) độc hại và chi phí sửa chữa quá cao. Một tranh cãi khác nổ ra từ khi có thông báo thành lập bảo tàng là về nỗ lực bảo tồn các kiến trúc thô mộc nổi tiếng như Arlington House tại Margate hay Southbank Center tại London; tranh cãi này còn lan sang tận Mỹ. Nói gì thì nói, dự án sắp tới vẫn rất hợp với xu thế tận dụng, tân trang kiến trúc cũ cho mục đích mới hiện đang nổi lên tại Anh.
Theo RWA, tiến trình tân trang sẽ khởi động vào hè 2026 và MoBA sẽ mở cửa đi vào hoạt động năm 2027.
Huỳnh Trọng Nhân
(Lược dịch)