Chính quyền Trump hôm thứ Hai đã gia tăng sức ép đối với các công ty công nghệ Trung Quốc bằng cách mở rộng các hạn chế vốn áp dụng cho một số doanh nghiệp sang cả các công ty con của họ. Động thái này đã châm ngòi cho sự tức giận từ Bắc Kinh, trong khi hai quốc gia vẫn đang lao vào cuộc đua công nghệ không hồi kết.
Mọi người đang xem hai robot hình người Unitree đấu quyền anh trong một buổi trình diễn công nghệ ở Hàng Châu, tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc vào ngày 28/9/2025 - Ảnh: FEATURECHINA/Newscom/Sipa USA
Biện pháp của Mỹ nhằm ngăn chặn các công ty bị trừng phạt trong đó có tập đoàn viễn thông Huawei, nhà sản xuất chip YMTC và hãng chế tạo drone DJI vì lý do né tránh kiểm soát xuất khẩu bằng cách chuyển giao công nghệ bị hạn chế thông qua các công ty con.
Theo Bộ Thương mại Mỹ, quy định mới “vá lại một kẽ hở đáng kể” bởi bất kỳ công ty con nào có ít nhất 50% vốn thuộc sở hữu của một doanh nghiệp nằm trong danh sách kiểm soát xuất khẩu đều phải chịu các hạn chế tương tự công ty mẹ. Thay đổi này có thể tác động đến hàng chục nghìn doanh nghiệp.
Để đáp trả động thái, người phát ngôn Bộ Thương mại Trung Quốc gọi động thái này là “siêu ác ý”, đồng thời cho biết Bắc Kinh sẽ “thực hiện các biện pháp cần thiết” để bảo vệ quyền lợi và lợi ích hợp pháp của các doanh nghiệp.
Người phát ngôn nhấn mạnh: “Trung Quốc kêu gọi Mỹ ngay lập tức sửa sai và chấm dứt hành vi đàn áp vô lý các công ty Trung Quốc”.
Các biện pháp siết chặt đánh dấu một nỗ lực mới của Washington trong việc tăng cường hạn chế vốn đã áp đặt lên hơn một nghìn doanh nghiệp Trung Quốc mà Bộ Thương mại cho là đe dọa an ninh quốc gia hoặc lợi ích chính sách đối ngoại của Mỹ. Những thực thể có tên trong danh sách này buộc phải xin giấy phép để xuất khẩu một số sản phẩm hoặc công nghệ nhất định.
Các công nghệ bị hạn chế có sức ảnh hưởng đến một loạt ngành then chốt định hình tương lai như trí tuệ nhân tạo, chất bán dẫn, robot tiên tiến và thiết bị sản xuất liên quan. Quy định mới cũng sẽ mở rộng sang các mục trong Military End-User list, nhằm ngăn chặn các mặt hàng lưỡng dụng bị chuyển hướng cho mục đích quân sự.
Thông báo này làm gia tăng bất ổn trong cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung, chỉ vài tuần trước khi Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến gặp gỡ bên lề hội nghị thượng đỉnh APEC tại Hàn Quốc.
Dù thay đổi quy định không nêu đích danh Trung Quốc, nhưng Trung Quốc và Nga chiếm đa số trong cái gọi là “danh sách thực thể” chủ yếu vì hỗ trợ phát triển công nghệ quân sự của nước họ. Đặc biệt, Trung Quốc trong những năm gần đây đã khiến Washington lo ngại bởi tiến bộ nhanh chóng trong công nghệ chip và AI, dẫn tới việc Huawei bị đưa vào danh sách đen năm 2019 cùng hàng trăm doanh nghiệp khác.
Trong một thông cáo của bộ, Thứ trưởng Bộ Thương mại phụ trách Công nghiệp và An ninh, ông Jefffrey I. Kessler cho biết: “Trong một thời gian dài, các lỗ hổng đã cho phép xuất khẩu làm suy yếu an ninh quốc gia và lợi ích chính sách đối ngoại của Mỹ”.
Các chuyên gia và cố vấn chính sách từ lâu đã cảnh báo nguy cơ các công ty bị hạn chế lợi dụng công ty con hoặc công ty liên kết để né tránh biện pháp kiểm soát. Năm 2023, Ủy ban Đối ngoại Hạ viện Mỹ đã công bố báo cáo cho rằng việc sử dụng “danh sách thực thể” là “không hiệu quả” và kêu gọi một cách tiếp cận mới giống như công bố trong tuần này.
Ví dụ được báo cáo dẫn lại là việc Huawei bán thương hiệu smartphone Honor cho một tập đoàn có sự tham gia của chính phủ Trung Quốc năm 2020, sau khi bị đưa vào danh sách thực thể. Honor chưa bao giờ bị đưa vào danh sách đen. Một báo cáo khác của Quốc hội Mỹ cho rằng trường hợp Huawei và Honor cho thấy các công ty Trung Quốc “tái cấu trúc bản thân nhằm né tránh các hạn chế xuất khẩu và đầu tư của Mỹ”.
Trong tài liệu chính sách đi kèm thông báo hôm thứ Hai, cơ quan phụ trách kiểm soát xuất khẩu của Bộ Thương mại Mỹ bày tỏ lo ngại rằng “cách tiếp cận cũ có thể cho phép những kế hoạch đánh lạc hướng, chẳng hạn như lập ra công ty nước ngoài mới để né tránh các hạn chế của Danh sách Thực thể (Entity List)”.
Theo Bộ Thương mại Mỹ, việc mở rộng kiểm soát để bao phủ cả công ty con của các thực thể trong danh sách đã có hiệu lực ngay trong ngày thứ Hai, với một số doanh nghiệp được gia hạn 60 ngày miễn trừ.
Việt An
(Lược dịch)