Trung Quốc đặt mục tiêu phát triển kinh tế năm 2025 “khoảng 5%”, hứa hẹn sẽ chi hàng tỷ USD vào phục hồi kinh tế, sẵn sàng đối phó đòn thương mại từ Mỹ.

Ảnh: Getty Images

Giới lãnh đạo công bố kế hoạch trên trong kỳ họp Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc - sự kiện hợp thức hoá những quyết định đã được chốt duyệt nội bộ. Mặc dù vậy, động thái của Bắc Kinh trong suốt tuần họp vẫn được theo dõi sát sao, và có lẽ quyết định năm nay là vô cùng hệ trọng.

Hội đồng cố vấn cấp cao Trung Quốc họp mặt hôm 04/03, với sự chủ trì của Chủ tịch Tập Cận Bình (giữa, quay lưng) - Ảnh: Getty Images

Chủ tịch nước Tập Cận Bình trong thời gian qua đã nỗ lực ứng phó trước thái độ ngại chi tiêu, cuộc khủng hoảng bất động sản, tình trạng thất nghiệp, và gần đây là thuế quan 10% do Donald Trump áp lên Trung Quốc, có hiệu lực từ 04/3. Cộng với mức thuế quan 10% có hiệu lực từ đầu tháng 2, tổng thuế quan Mỹ áp lên hàng nhập từ Trung Quốc đã là 20% - một đòn đánh hiểm khi xuất khẩu là điểm sáng của kinh tế Trung Quốc. Tương tự đòn thuế trước, Trung Quốc nhanh chóng trả đũa, áp thêm 10-15% thuế quan cho một số nông sản nhập từ Mỹ. Đây cũng là nước đi hết sức chiến lược khi Trung Quốc là thị trường nhập bắp, lúa mì, và đậu nành lớn nhất từ Mỹ.

Đầu tuần họp “Lượng Hội” vào tháng 3, Quốc hội hứa sẽ đưa nhu cầu tiêu dùng trong nước thành “động cơ chính và mỏ neo” cho tăng trưởng kinh tế. Được biết trong hai năm qua, Bắc Kinh vẫn hoàn thành mục tiêu tăng trưởng 5%; tuy nhiên, thành quả đó phần lớn nhờ vào xuất khẩu, với thặng dư thương mại lên tới gần 1.000 tỷ USD. Lặp lại thành tích đó trong năm nay chắc chắn là một thử thách khó nhằn.

Harry Murphy Cruise, Trưởng ban kinh tế Trung Quốc tại hãng phân tích tài chính Moody’s, nhận định: “Nếu mức thuế quan vẫn tiếp tục có hiệu lực, lượng hàng xuất khẩu qua Mỹ có thể giảm đi 1/4 cho tới 1/3.” Nếu muốn đạt chỉ tiêu, Bắc Kinh phải dựa nhiều hơn vào sức mua nội địa - đó là thách thức lớn nhất.

Gia tăng tiêu dùng

Hôm 05/3, Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường hứa sẽ “đẩy mạnh hết mức” nhu cầu nội địa trước tình hình tiêu dùng vô cùng trì trệ hiện tại: “Nền tảng phục hồi, phát triển kinh tế Trung Quốc bền vững chưa thật sự chắc chắn mà thế giới lại đang đứng trước nhiều biến động trước giờ hiếm thấy.” Đó là nhận định của ông về xu hướng bảo hộ mậu dịch quốc nội ở nhiều nước trên thế giới.

Hiện Bắc Kinh đã triển khai nhiều chiến lược kích cầu trong dân chúng, bao gồm cho phép đổi cũ lấy mới đối với các mặt hàng dụng cụ nhà bếp, xe hơi, điện thoại, thiết bị điện tử.

Chính phủ Trung đổ nhiều tiền cho dân chúng hơn để quốc gia đông dân nhất thế giới không còn dựa dẫm quá nhiều vào xuất khẩu và đầu tư quốc tế. Kế hoạch của Bắc Kinh gồm tung thêm trái phiếu tổng giá trị lên đến 1,3 triệu tệ trong năm 2025 để có đủ ngân quỹ cho gói kích cầu. Các địa phương cũng có thể mượn tối đa đến 4.400 tỷ tệ, tăng đáng kể từ hạn mức 3.900 tỷ tệ lúc trước, theo “Báo cáo thành tựu”.

Bắc Kinh còn có động thái hiếm thấy là nâng thâm hụt tài khoá - tức chênh lệch giữa chi tiêu và thu nhập của chính phủ - thêm 1%, lên mức 4% tổng sản phẩm quốc nội (GDP); đây là mức cao nhất trong nhiều thập kỷ trở lại đây. Nước đi trên thể hiện Bắc Kinh sẵn sàng đẩy mạnh chi ngân sách nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bởi trước giờ mức thâm hụt luôn được cố định quanh mức 3% GDP nhằm thể hiện tính kỷ cương trong kiểm soát tài chính.

Một nhiệm vụ khác trong kế hoạch được công bố là tạo ra hơn 12 triệu việc làm tại thành phố, đặt mục tiêu giữ tỷ lệ thất nghiệp ở mức 5,5% đến cuối 2025, cao hơn một chút so với con số năm 2024 là 5,1%. Chính phủ còn cam kết hỗ trợ các ngành công nghệ cao, ổn định thị trường bất động sản, và mở rộng chương trình chăm sóc y tế cho người cao tuổi ngày càng đông lên. Câu hỏi được mọi người quan tâm nhất lúc này là liệu các biện pháp trên có kích cầu được hay không.

Trải qua các lệnh cấm cản thời đại dịch, đợt khủng hoảng bất động sản kéo dài, cùng nhiều động thái mạnh tay từ phía chính quyền đối với các công ty công nghệ và tài chính, người dân cảm thấy bi quan cũng là điều dễ hiểu. Mạng lưới an sinh xã hội không chắc chắn đồng nghĩa mọi người chuộng tiết kiệm hơn, phòng trừ bất trắc.

Song, giới lãnh đạo vẫn lạc quan. Trước tuần họp “Lưỡng Hội”, phát ngôn viên chính phủ Lưu Kết Nhất phát biểu: “Mặc dù nền kinh tế đang đối mặt nhiều thách thức như nhu cầu tiêu dùng giảm sút, cần thấy rõ rằng nền tảng kinh tế Trung Quốc vẫn vững, vẫn có lợi thế, vẫn kiên cường trước biến đổi, và vẫn có tiềm năng phát triển lớn.”

Đầu tư “chất lượng cao”

Các khoản “đầu tư chất lượng cao” (theo lời ông Tập) rót vào lĩnh vực công nghệ cao như năng lượng tái tạo hay trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ là trọng tâm của chính phủ. Là nền kinh tế đứng thứ hai thế giới, Trung Quốc đã nung nấu ý định dẫn đầu mảng công nghệ từ lâu, một phần vì muốn giảm mức độ phụ thuộc vào phương Tây.

Truyền thông nhà nước liên tục tán dương các thành tựu gần đây gây tiếng vang trên trường quốc tế như DeepSeek hay Unitree Robotics, cho rằng chúng phản ánh “tiến bộ công nghệ” của Trung Quốc. DeepSeek nổi lên cũng khiến các cổ phiếu AI tăng điểm. Giới phân tích nhận định các nhà đầu tư nước ngoài đã quay lại chú ý thị trường đông dân nhất thế giới này hơn.

Trong một bài xã luận trên Tân Hoa Xã có đoạn: “Ngành năng lượng mới nói riêng và công cuộc chuyển đổi xanh nói chung, với công nghệ tối tân, là nhân tố quan trọng thúc đẩy sự phát triển.”

Tuy vậy, mức thuế quan mới từ Mỹ (chồng lên mức được Trump đề ra ở nhiệm kỳ đầu) có khả năng chặn đứng đà phát triển này bằng cách làm giới đầu tư dè chừng. Chuyên gia phân tích Cruise nhận định: “Mức thuế quan làm phía đầu tư ái ngại mà tránh xa Trung Quốc. Đó là mũi tên thương mại trúng hai đích - ngành xuất khẩu của Trung Quốc và khoản đầu tư nước ngoài đổ vào quốc gia này.”

Huỳnh Trọng Nhân
(Lược dịch)