Xịt mũi, tiêm thuốc, tắm nắng nhân tạo - nhiều bạn trẻ bất chấp vấn đề sức khoẻ chỉ để có làn da rám nắng. Tại sao vậy?
Đường rám nắng giả trên sàn diễn thời trang - Ảnh: Wiktor Szymanowicz/Getty Images
Hannah Clark, nhân viên thiết kế đồ hoạ 29 tuổi tại Plymouth sử dụng phương pháp nhuộm da dạng xịt lần đầu vào đêm dạ hội trường cấp 3 và tin dùng nó từ đó đến nay: “Tôi không tự tin lắm khi phải thừa nhận điều đó, nhưng tôi cũng từng thử tắm nắng nhân tạo rồi. Tất cả chỉ vì mong muốn có làn da như sau khi đi nghỉ mát về thôi, để mọi người trầm trồ: “Ồ, trông cậu khoẻ khoắn quá!” ấy mà.”
Trào lưu tắm nắng nhân tạo - Ảnh: Dangubic/Getty Images
Không ít bạn trẻ cũng như cô. Trên TikTok hay Instagram, ta dễ dàng tìm được cả trăm ngàn bài đăng về “tắm nắng nhân tạo”. Kết quả khảo sát của quỹ ung thư da Melanoma Focus năm 2024 cho thấy 24% người lớn tại Anh tắm buồng chiếu tia cực tím (UV), 43% trong số đó là các bạn 18-25 tuổi. Những bạn trẻ này sẵn sàng tìm đến các biện pháp cực đoan nhất chỉ để có được làn da rám màu. Vài bạn đo chỉ số UV - tức bức xạ tử ngoại từ mặt trời - và thản nhiên ngồi dưới nắng khi chỉ số này lên cao nhất. Vài bạn khác dùng các chất hoá học xịt mũi hay tiêm vào người giúp da dễ bắt nắng hơn.
Dịch vụ Y tế Quốc gia của Anh (NHS) xác nhận không có cách nhuộm da nào an toàn và khuyên mọi người nên tránh nắng, đặc biệt từ 11 giờ trưa đến 3 giờ chiều, còn nếu ra ngoài phải thoa kem chống nắng chỉ số từ 30 trở lên, ăn mặc kín người, đội mũ, đeo kính râm. Bác sĩ Zoe Venables, cố vấn da liễu tại Bệnh viện Đại học Norfolk và Norwich chuyên về dịch tễ học ung thư da, giải thích: “Da sạm đi dưới tia UV chứng tỏ các tế bào tại đó bị tổn thương.”
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp tắm nắng nhân tạo vào loại “nguy hiểm”, nhấn mạnh số người tắm càng nhiều, số ca ung thư da càng tăng, độ tuổi lần đầu mắc ung thư da càng giảm. WHO cho biết một người sử dụng buồng tắm UV dù chỉ một lần trong đời cũng tăng 20% nguy cơ ung thư hắc tố da - loại nguy hiểm nhất trong số 3 loại ung thư da thường gặp - so với người không làm vậy. Còn đối với những người dưới 35 tuổi tắm nắng nhân tạo lần đầu, nguy cơ mắc phải ung thư hắc tố là 59%.
Thế nhưng, các bạn trẻ tại Anh vẫn mong muốn có làn da rám nắng. Bất kể đó là đường rám nắng giả của một siêu mẫu trên sàn diễn thời trang hay làn da ửng đỏ của một influencer đang du lịch tại Dubai, tất cả đều là hình mẫu các bạn hướng tới. Các cơ sở tắm nắng nhân tạo quảng cáo đây là hoạt động “tự chăm sóc bản thân”, có vài trường hợp thậm chí còn biết nguy cơ tiềm tàng nhưng vẫn ngoảnh mặt làm ngơ. Một hiệu tắm buồng UV còn đăng video với dòng chữ: “Khi có ai đó nói tắm nắng nhân tạo không tốt cho bạn” và đoạn clip nhân vật Madge Harvey trong bộ phim hài nhiều tập “Benidorm” nói rằng: “Tôi thấy có mùi vớ vẩn rồi đó.”
Emily Harris, bạn trẻ 23 tuổi đang sống tại Leeds, thích tắm nắng nhân tạo. Bố mẹ cô đều làm việc cho NHS và lúc nào cũng nhắc cô về các nguy cơ, nhưng cô lại cho rằng bởi mình đã sống qua đại dịch Covid-19 cùng với nhiều biến động chính trị và thảm hoạ khí hậu cứ treo lửng lơ trước mắt, nguy cơ từ nhuộm da chẳng là gì cả. Harris thản nhiên: “Giờ kiểu gì bạn cũng chết thôi, bạn hiểu ý tôi chứ?”
Làm tiếp thị và không quá dư dả, nhưng mỗi khi “dành dụm được chút đỉnh”, Harris lại đi nhuộm da, chọn những gói dịch vụ hời. Như trong kỳ nghỉ gần đây, cô có mua gói dịch vụ không giới hạn tổng số phút tắm nắng trong 4 tuần. Harris kể lại: “Vậy là tôi đi nhuộm da mỗi ngày luôn, nghe có vẻ hơi ngớ ngẩn nhỉ? Nhưng tôi không muốn bỏ phí những gì mình mua.”
Không chỉ thích tắm nắng trong buồng chiếu UV, Harris còn “tích cực theo dõi chỉ số UV”, cài đặt nó hiển thị lên màn hình chính trên điện thoại. Cô và đồng nghiệp sắp xếp để nghỉ trưa đúng lúc chỉ số UV đạt mức cao nhất và ra ngoài trời tắm nắng, bất chấp bức xạ. Một vài người bạn khác của cô nhuộm da dạng xịt mũi. Thông báo từ tổ chức Trading Standards đầu năm nay có nói như sau: “Thuốc nhuộm da xịt mũi có thể làm choáng váng, nôn mửa, tăng huyết áp, thậm chí gây thay đổi hình dạng, kích thước các nốt đen… Chưa kể là các nghiên cứu còn liên hệ thuốc xịt mũi đó với nguy cơ ung thư hắc tố.” Harris từng mượn bạn bình xịt để dùng thử “nhưng không thấy kết quả” nên không dùng nữa. Cô nói cô không lo lắng lắm về thành phần thuốc xịt: “Thực tế là tôi biết nó không tốt gì cho sức khoẻ, chỉ là lúc đó tôi muốn có làn da rám nắng nhanh hơn.”
Thuốc xịt mũi nhuộm da thường chứa hoá chất nhân tạo mang tên melanotan II có khả năng kích thích da bắt nắng và trở nên sẫm hơn. Mặc dù sản phẩm chứa chất này bị cấm bán tại Anh, mỹ phẩm lại rơi vào vùng xám, vì vậy mà xuất hiện đầy rẫy trên các nền tảng xã hội. Bác sĩ Suraj Kukadia nổi tiếng qua tài khoản TikTok “Doctor Sooj” với khoảng 282.000 người theo dõi, bày tỏ sự lo ngại với thuốc xịt mũi nhuộm da: “Melanotan II có thể kéo dài tình trạng cương cứng dương vật ở nam giới, gây đau đớn, ngoài ra còn có thể gây suy thận, nổi mụn, và teo cơ.”
Holly Feldman, CEO 25 tuổi một hãng đồ tắm đang sinh sống tại Surrey, có tài khoản Instagram hơn 10.000 lượt theo dõi. Cô thường được tặng miễn phí các loại thuốc xịt mũi nhuộm da hay thuốc tiêm nhuộm da dùng thử. Feldman nói: “Chắc vì vậy mà tôi nghiện chúng mất rồi.” Tuy không nắm rõ hoạt chất trong các sản phẩm này và thuốc tiêm đôi khi khiến cô cảm thấy mệt, cô vẫn “không để ý đến điều đó lắm tại quan trọng nhất vẫn là có làn da đẹp”.
Vừa qua, Feldman góp mặt vào chương trình phóng sự “The Price of Perfection” (tạm dịch: “Cái giá cho sự hoàn mỹ”) do Olivia Attwood - thí sinh từng tham gia chương trình “Love Island” - dẫn dắt. Chương trình theo chân Attwood tìm hiểu các nguy cơ tiềm tàng của nhiều phương pháp làm đẹp khác nhau. Feldman nhờ vậy mới nhận ra các loại thuốc nhuộm da kia nguy hiểm đến chừng nào. Vậy là cô đã dừng thuốc tiêm được 4 tháng và giảm tần suất xịt mũi xuống chỉ còn vài 3 lần trong tháng (trước đây mỗi ngày, cô xịt mũi đến 4 lần). Feldman bộc bạch: “Tôi vẫn còn tắm nắng nhân tạo, nhưng cũng hạn chế nhiều rồi. Lúc trước tôi đi tắm phải đến 5-6 lần mỗi tuần, còn giờ thì chỉ 1-2 lần thôi.”
Dữ liệu từ Hiệp hội Tắm nắng Nhân tạo tại Anh và Ireland cho thấy độ tuổi 25-45 thường xuyên sử dụng phương pháp này, và nữ dùng thường xuyên hơn nam. Song, nói vậy không có nghĩa các bạn nam không bị áp lực nhuộm da.
Craig Hopkins, giáo viên dạy nhảy 29 tuổi tại Harpenden, Hertfordshire, cho biết anh tắm nắng nhân tạo “để bản thân trông như vừa mới đi nghỉ mát về”. Anh thích làn da rám nắng “thật” hơn là giả rám nắng, theo đúng trào lưu “ngoại hình đắt đỏ” hay “giàu ngầm” mới nổi.
Harris chia sẻ: “Trên Instagram, dường như ai cũng đi du lịch ngày này qua tháng nọ nên da họ hoá màu nâu đồng, nhiều người muốn tỏ vẻ bản thân cũng như thế.” Giống Harris, Hopkins từng thử qua thuốc xịt mũi nhuộm da nhưng “cảm thấy không ổn”. Megan Urbaniak, chuyên viên làm móng 23 tuổi tại Rotherham, bày tỏ: “Tôi biết đến cả triệu người dùng thuốc xịt mũi nhuộm da và không ai gặp vấn đề gì cả. Tôi có thấy hơi kỳ là không ai cho tôi biết trong thuốc xịt có những gì, nhưng tôi chắc chắn nó không phải chất hoá học tệ nhất ngoài kia.”
Urbaniak thường xuyên tắm nắng nhân tạo, còn khuyên bạn mình tắm chung trước mỗi kỳ nghỉ mát “để da khỏi bị cháy nắng khi đi ngoài trời”. Bác sĩ Zoe Venables bác bỏ thông tin này, nhấn mạnh tắm nắng nhân tạo chỉ khiến da “bị phơi dưới tia UV nhiều hơn” mà thôi. Theo bà, cho da tiếp xúc tia UV nhiều lần còn có khả năng dẫn đến vấn đề da liễu thường gặp khác là ung thư biểu bì tế bào vẩy.
Mặc dù không lo lắng lắm về sức khoẻ da liễu, Urbaniak lại hết sức thận trọng về “lằn ranh văn hoá nhạy cảm”: “Tôi không nghĩ là người da trắng, da tôi có thể sạm đi thành tông đen như các bạn da đen; mà dù có đến mức đó thì chắc chắn sẽ có người bảo tôi nên dừng lại.”
Nói vậy không có nghĩa người da màu bỏ qua xu hướng này. Melissa Jones, cô bạn 19 tuổi từ Chester, nói: “Tôi thấy có nhiều người da màu - đặc biệt các bạn gốc Nam Á da nâu như tôi đây - tắm nắng hơn người da trắng. Vấn đề không phải để da sạm hơn, mà để tôn lên tông sáng ấm, khiến da dẻ toàn thân đều màu hơn.”
Tương tự Feldman, Jones cũng nói mình “nghiện” nhuộm da, cho rằng chúng giúp cô rất nhiều trong công việc sáng tạo nội dung. Cô giải thích: “Làn da rám nắng lên hình nhìn ổn hơn rất nhiều.” Song, gần đây, cô đã từ bỏ buồng tắm UV và chuyển qua dùng các phương pháp giả nhuộm da: “Đó là do tôi biết được những nguy cơ như lão hoá da, ung thư da,…”
WHO khuyến khích các nước nên đặt lệnh cấm tắm nắng nhân tạo. Được biết Úc cấm các cửa hiệu tắm nắng bằng buồng UV 10 năm trước; trong khi Brazil làm điều đó từ 2009. Cả hai bác sĩ Kukadia lẫn Venables mong Anh cũng sẽ học hỏi theo.
Jak Howell được chẩn đoán ung thư hắc tố da khi chỉ mới 21 tuổi - Ảnh do Jak Howell cung cấp
Jak Howell, nhà sáng tạo nội dung 26 tuổi từ Swansea, bắt đầu kêu gọi người theo dõi hãy ngừng tắm nắng buồng UV khi bị chẩn đoán mắc ung thư hắc tố da giai đoạn 3 vào 5 năm trước. Bác sĩ ngạc nhiên khi người trẻ tuổi như anh lại gặp vấn đề nghiêm trọng đến thế, cho rằng tắm nắng nhân tạo là nguyên nhân. Được biết Howell thường xuyên tắm buồng UV từ 15 tuổi. Thực tế, từ 2010 Anh đã cấm trẻ em dưới 18 tuổi tắm nắng nhân tạo, nhưng Howell có thể lách luật nhờ đến các cơ sở không có nhân viên mà chỉ cần cho xu vào máy là có thể tự mở buồng rồi tắm nắng. Nhưng khi phát hiện trên lưng có nốt đen cứ chảy máu rồi đóng vảy nhưng không thể lành, cậu chụp hình gửi cho bác sĩ gia đình và ngay lập tức được chuyển đến bệnh viện.
Howell phải trải qua xạ trị và nhiều ca phẫu thuật để loại bỏ hạch bạch huyết, song khối u vẫn không thể bị triệt tiêu hoàn toàn. Cậu phải trải qua thêm một năm thực hiện liệu pháp miễn dịch, tình hình mới thuyên giảm. Ám ảnh với thời gian chữa trị, Howell giờ muốn cấm các cơ sở tắm nắng nhân tạo: “Tuy bệnh tình của tôi chưa thật sự nặng nhưng tương lai không ai biết được. Tôi cũng không tưởng tượng nổi mình sẽ ra sao nếu ung thư da trở nặng.”
Song, với nhiều bạn trẻ, “giải pháp làm đẹp cấp tốc” bằng buồng tắm UV quá hấp dẫn. Mà đây cũng không phải lần đầu các bạn “đùa với lửa”. Kukadia chỉ rõ: “Nếu đến tận bây giờ rượu bia mới được phát minh thì chúng chắc chắn sẽ là thức uống phạm pháp.” Song, khác với các đợt nổi loạn trước đây như nốc rượu, hút thuốc, hay sử dụng chất kích thích, nhuộm da không phải thú vui mà là giải pháp để đạt được một tiêu chuẩn đẹp nhất định - vốn rất có thể là hệ quả của lối sống ảo ngày nay.
Feldman thừa nhận: “Nếu không lên mạng xã hội, tôi chắc chắn sẽ không tắm nắng nhân tạo.” Nhưng vì nghề của cô yêu cầu phải sử dụng mạng xã hội nên cô không dừng được thói quen có hại này. Trường hợp tương tự là Urbaniak. Cô chia sẻ: “Nếu có vấn đề thì tôi còn xem lại. Nhưng thật sự tôi thấy thế hệ của mình cứ sống vô lo nghĩ cho đến khi có chuyện xảy ra mới bắt đầu quan tâm.”
Huỳnh Trọng Nhân
(Lược dịch)