Nhắc đến di sản một giáo hoàng nào đó, ít ai nghĩ tới dấu ấn thời trang. Nhưng với Giáo hoàng Francis vừa tạ thế hôm 21/4, nhiều người lại nhớ đến bộ quần áo giáo sĩ độc màu trắng mộc mạc cùng đôi giày đen bằng da giản dị của ông.
Giáo hoàng Francis thường chọn áo giáo sĩ trắng với đôi giày màu đen - Ảnh: Franco Origlia / Getty Images
Chưa đầy 24 tiếng sau khi Francis được bầu làm giáo hoàng vào năm 2013, tờ The New York Times đã bắt đầu chú ý đến đôi giày của ông, ghi rằng vị tân giáo hoàng “đã thay đổi ngoạn mục sắc thái của Giáo hội” với đôi giày đen (được cho là do một người bạn ở Buenos Aires may tặng) kèm với chiếc đồng hồ đeo tay giản dị. Hoàng bào của ông cũng khiến nhiều người để tâm do khác biệt đáng kể so với tiền nhiệm Benedict XVI - người thường mang thánh giá nạm ngọc, đôi giày đỏ chói hàng hiệu, cùng nhiều phụ kiện cổ như mũ camauro viền lông thú lót nhung, khiến dân tình không khỏi liên tưởng đến ông già Noel.
Giáo hoàng Benedict XVI thường vận y phục màu đỏ nổi trội hơn, kể cả đôi giày đỏ gây chú ý - Ảnh: Grzegorz Galazka / Getty Images
Các lời khen có cánh dành cho Giáo hoàng Francis bắt đầu xuất hiện. The Cut tuyên bố Francis là “Giáo hoàng normcore” (tức phong cách dân dã, đại chúng) với y phục “giản đơn, ít viền diềm”. Ông trở thành giáo hoàng đầu tiên góp mặt trên bìa tạp chí Rolling Stone; trong khi Esquire tặng cho ông danh hiệu “người đàn ông ăn mặc đẹp nhất” năm 2013. Không lâu sau, hàng loạt ảnh chế và đồ lưu niệm nhái được bán tràn lan: chân dung Francis xuất hiện trên hàng loạt áo phông, áo ấm, và ly cốc…
Đôi giày da màu đen là đặc trưng của cố giáo hoàng, thể hiện sự giản dị chất phác của ông - Ảnh: Alberto Lingria / Pressefoto
Max Berlinger, cây bút tờ Esquire, viết: “Bradley Cooper, Chris Pine, và Joseph Gordon-Levitt đều từng góp mặt trên ảnh bìa, nhưng “đế chế phong cách” của họ chỉ toả sáng trên thảm đỏ. Trong khi đó, cách chọn y phục của Giáo hoàng Francis lại ngầm báo hiệu một thời đại mới (và với nhiều người, một niềm hy vọng mới) cho Giáo hội Công giáo.”
Bài viết trên là câu chuyện hút độc giả nhất trong nhiều tháng liền của tờ Esquire. Berlinger sau đó cũng được mời lên nhiều chương trình trò chuyện buổi sáng để “giải trình” câu từ có phần “phạm thượng” của mình (song anh nhẹ nhàng từ chối). Ngòi bút này từng trả lời phỏng vấn CNN: “Tôi chỉ nghĩ đó là chuyện hay ho đáng lên báo. Vị giáo hoàng tiền nhiệm mang trên người rất nhiều trang sức và y phục đắt đỏ. Trong khi Francis lại đến thăm tù nhân, rửa chân cho họ. Tôi từng cho rằng đó là điềm báo của một thời kỳ mới, rằng trang phục của ông là chỉ dấu cho những biến chuyển phía nhà thờ.”
Những điểm khác biệt đáng chú ý
Trước lúc mật nghị hồng y diễn ra năm 2013, Francis (tên khai sinh Jorge Mario Bergoglio), còn không nằm trong top 3 những ứng viên sáng giá. Ông ăn mặc khiêm nhường, ít gây chú ý. Nhưng phong cách đó lại trái ngược hoàn toàn với Giáo hoàng Benedict XVI tiền nhiệm, khiến người ta quan tâm ông hơn. Mark Binelli viết như sau trên Rolling Stone: “Là Tổng giám mục Buenos Aires, Bergoglio chưa bao giờ giỏi khoản diễn thuyết trước đám đông. Nhưng ở cương vị Giáo hoàng Francis, ông lại được xem là nhân vật đột phá với tính gần gũi của mình.”
Tuy cách ăn vận của Francis hay thường gắn với từ “khiêm nhường” hay thậm chí “khổ hạnh”, Carol Richardson, nhà sử học giáo hội và nghệ thuật tại Đại học Edinburgh lại cho rằng phong cách tương phản giữa hai lãnh đạo giáo hội cho thấy quan điểm của họ về vai trò giáo hoàng là khác nhau: “Benedict XVI rất truyền thống, ông chọn trang phục phản ánh nhiều triều đại khác nhau, củng cố cho tính liên tục của ngôi vị giáo hoàng.”
Ngược lại, Giáo hoàng Benedict XVI lại chọn hoàng bào nhiều hoạ tiết hơn, cũng như mang thêm các phụ kiện gợi nhớ những triều đại trước kia, củng cố quyền thế của mình trong Giáo hội Công giáo Roma - Ảnh: Andreas Solaro / AFP
Chọn áo lễ Công giáo thời đầu (dạng áo choàng không tay các cha xứ thường mặc trong Thánh lễ) và dây pallium thời La Mã cổ đại (sợi dây vải đeo quanh cổ của giáo hoàng), Benedict XVI muốn thể hiện “mối quan hệ tiếp nối liên tục” từ Chúa Jesus đến Thánh Peter, đến giáo hoàng đầu tiên, các đời tiếp theo, và mãi cho đến ông - Benedict XVI - theo Richardson.
Trong khi đó, Francis, giáo hoàng đầu tiên từ Dòng Jesuit, có vẻ quan niệm khác hẳn. Richardson cho biết các tu sĩ dòng này thường “nghiên cứu ngôn ngữ, triết học, thần học, lịch sử, thuật hùng biện - tất cả đều hướng thực tiễn, đều giúp ích cho công tác làm mục sư trong thực tế. Tính thực tiễn, vì vậy, được ưu tiên hơn so với bất cứ ý đồ lý thuyết, lịch sử nào.”
Phân tích phong cách
Thoạt nhìn có vẻ tối giản, bộ quần áo giáo sĩ độc màu trắng vẫn ngầm chứa ý nghĩa nhất định. Đỏ và trắng là màu của giáo hoàng: trắng tượng trưng cho sự thanh khiết và tấm lòng từ bi; đỏ tượng trưng cho lòng trắc ẩn và đức hy sinh.
Đỏ và trắng là màu chủ đạo của các giáo hoàng và Francis chọn phong cách màu trơn ít hoạ tiết - Ảnh: Vatican Pool / Shutterstock
Không có giáo lý nào quy định về màu sắc giày dép, nhưng các giáo hoàng vẫn thường đi tất trắng hoặc đỏ (Francis chọn tất đen; còn Benedict XVI đi tất trắng tinh). Tuy giày màu đen không thật sự mang ẩn ý đặc biệt nào, Richardson cho biết các thầy tu Dòng Francis thường đi giày dép đen tương tự cố giáo hoàng; dòng tu này hướng đến người nghèo và tấm lòng thiện nguyện. Bà nhận định: “Có lẽ Francis chỉ đi loại giày mà ông ấy thường đi khi còn làm cha xứ mà thôi.”
Huỳnh Trọng Nhân
(Lược dịch)