Chương trình Refashion có khả năng thiết kế quần áo linh hoạt, ví dụ như quần dài có khả năng ghép lại thành váy, giúp giảm thiểu rác thải. Mỗi phần của phục trang có thể dễ dàng thay thế, đổi cách lắp ghép, và đổi kiểu dáng.

Ảnh: news.mit.edu

Thật khó có thể bắt kịp với xu thế thời trang hiện đại. Một kiểu “hot” ngay lúc này vài phút sau đã lỗi mốt, và bạn lại phải cân nhắc “cập nhật” lại tủ quần áo.

“Đu trend” như vậy không chỉ tốn kém mà còn hoang phí. Mỗi năm, chúng ta vứt đi hơn 90 triệu tấn rác thải may mặc, trong đó có cả những bộ ta mới mặc vài lần đã vội bỏ vì không còn hợp thời hay không còn mặc vừa. Nhưng sẽ ra sao khi ta có thể lắp ghép quần áo cũ thành bộ cánh theo trend mà lại phù hợp với dáng người thay đổi?

Một nhóm nghiên cứu tại Phòng thí nghiệm Khoa học Máy tính và Trí tuệ Nhân tạo (CSAIL) thuộc Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) đã hợp tác với Adobe với mục đích biến ý tưởng quần áo lắp ghép được, thân thiện môi trường thành thực tế. Kết quả là phần mềm Refashion với khả năng phân tách thiết kế thành các cấu phần nhỏ - tương tự mấy mẩu lego - cho phép người dùng dễ dàng phác thảo, hình dung ra những chi tiết khác nhau của một kiểu quần áo mà họ mong muốn. Nói cách khác, phần mềm giúp ta nghĩ ra nhiều phương án kết hợp các mẩu vải khác nhau, theo kiểu này cho ra quần dài, theo kiểu kia lại được váy chẳng hạn.

Với Refashion, người dùng có thể vẽ các hình khối và kết nối chúng với nhau để tạo khung thiết kế mong muốn, từ đó họ biết được phải cắt vải như thế nào để tạo ra những bộ cánh đa năng như áo sơ-mi có mũ trùm đầu tránh mưa chẳng hạn. Ngoài ra, họ cũng có thể thiết kế kiểu váy có thể cải biến thành chiếc đầm dự tiệc sang trọng hay thành bộ đầm bầu phù hợp cho những giai đoạn thai kỳ khác nhau.

Rebecca Lin, nghiên cứu sinh Khoa Kỹ thuật Điện và Khoa học Máy tính (EECS) đang công tác tại CSAIL và Phòng nghiên cứu Đa phương tiện, là tác giả chính của dự án phát triển Refashion. Cô cho biết: “Hầu hết quần áo bạn mua đều có kiểu cố định và khi bạn không muốn mặc nữa cứ vứt nó đi. Ngược lại, Refashion giúp ta tận dụng tối đa vải vóc, tạo thành các thiết kế dễ dàng tuỳ chỉnh kích cỡ, sửa chữa, hay thay đổi kiểu cách thành các trang phục khác nhau.”

Khi “lắp ráp” cũng là một phong cách

Nhóm nghiên cứu thực hiện khảo sát sơ bộ ý kiến người dùng thử Refashion, với đối tượng gồm cả nhà thiết kế chuyên nghiệp lẫn người thường để tạo ra khung nguyên mẫu. Các đối tượng tự do lắp ráp các cấu phần, biến chiếc áo hở lưng lệch vai thành bộ áo quần liền mảnh hay thành đầm dạ hội trong chưa tới 30 phút. Điều đó cho thấy Refashion giúp việc tạo nguyên mẫu quần áo dễ dàng, hiệu quả hơn. Nhưng nhờ đâu mà lại được như vậy?

Đầu tiên, người dùng sẽ gặp giao diện “Chỉnh sửa kiểu dáng” vô cùng đơn giản, chỉ cần kết nối các dấu chấm với nhau để tạo đường nét khái quát của thiết kế. Bước này thực chất chỉ là vẽ các khung chữ nhật và cho biết cách mỗi khung ghép với nhau như thế nào.

Người dùng có thể tuỳ ý chỉnh hình dạng mỗi cấu phần, tạo ra dáng thẳng (phù hợp với các loại quần áo rộng như chino) hoặc thử nghiệm với các bản mẫu cài sẵn trong Refashion. Người dùng thực tế có thể chỉnh sửa những bản mẫu này, tự cài đặt khung áo phông, áo dài thân, hay quần dài theo ý thích.

Sáng tạo hơn, họ có thể chỉnh sửa từng cấu phần một, như chọn kiểu “xếp li” để tạo thành phần vải có nếp gấp như đàn accordion, từ đó tạo ra kiểu đầm maxi chẳng hạn. Tuỳ chọn “co cụm” cho phép tạo các kiểu uốn gập vào nhau tạo thành các khoang khí như áo tay phồng hay váy xoè. Tuỳ chọn “mũi tên” cho phép tạo ra các thiết kế khung tam giác như “váy bút chì” hay các loại áo ôm sát thân trên.

Những tưởng chỉ có thể may ghép những mẩu vải nhỏ này lại với nhau mới thành trang phục, Refashion thực tế lại gợi ra cho người dùng nhiều cách lắp ráp các cấu phần linh động, hiệu quả hơn. Họ có thể kết hai mép lại với nhau bằng dải khuy bấm kim loại (như hàng khuy kim loại thường được đính ở vạt áo denim) hoặc các miếng dán Velcro. Người dùng cũng có thể kết hai cấu phần lại với nhau bằng loạt đinh ghim 2 chân: đâm xuyên đinh qua các lỗ nhỏ đã đục sẵn trên hai mẩu vải, kéo bẹt hai chân ghim ra để giữ chặt chúng với nhau (tương tự như các ta đâm ghim qua tấm ảnh và tờ poster để cố định ảnh lên đó vậy). Hai cách nêu trên khiến việc lắp ráp lại thuận tiện hơn, phòng khi có cấu phần nào bị hư hỏng hay cần thay đổi kiểu dáng, kích cỡ quần áo.

Trong lúc người dùng thiết kế theo ý thích, hệ thống phần mềm tự động tạo sơ đồ giản lược cách các cấu phần có thể được lắp ghép với nhau. Mỗi cấu phần được chia ra đều có đánh số và kéo vào các bộ phận cơ thể tương ứng trên một mẫu ma-nơ-canh 2D để người dùng dễ dàng định vị. Nhờ vậy mà họ có thể mường tượng ra bộ quần áo 3D trên các dáng người khác nhau sẽ trông như thế nào. (Người dùng cũng có thể tự tải mẫu thiết kế của riêng mình cho chương trình phân tích.)

Sau đó, người dùng có thể thoải mái kéo dài, cắt ngắn các bản thiết kế số hoá này, rồi kết hợp chúng với nhau. Với Refashion, ngành thời trang có tiềm năng thay đổi đáng kể: Thay vì mua mới quần áo thời thượng, người dùng chỉ cần tháo ra và lắp lại những gì sẵn có. Chiếc khăn choàng hết thời có thể dược hô biến thành chiếc mũ, hay áo sơ-mi bỗng hoá thành áo khoác.

Erik Demaine, Giáo sư EECS tại MIT kiêm trưởng ban nghiên cứu CSAIL, người hướng dẫn Rebecca Lin thực hiện dự án trên, nhận định: “Công trình của Rebecca là sự giao thoa lý thú giữa điện toán với nghệ thuật, kỹ nghệ, và thời trang. Tôi rất hứng khởi muốn biết Refashion có thể giúp người mặc tiếp cận có thể tự mình làm ra những bộ quần áo bền vững, có thể tái sử dụng theo ý thích như thế nào.”

Thay đổi liên tục

Nhóm nghiên cứu cho hay họ vẫn tiếp tục cải tiến Refashion bằng cách hoàn thiện giao diện phần mềm, giúp tạo các mẫu quần áo bền hơn, độc đáo hơn các loại vải nguyên mẫu hiện có. Chẳng hạn sắp tới chương trình có thể dùng để thiết kế các dạng quần áo cong vòng. Bộ đôi CSAIL-Adobe cũng đang cân nhắc tính năng sử dụng nguyên liệu tối thiểu nhằm đẩy lùi tình trạng thừa thãi, hay tính năng phối trộn các bộ quần áo cũ mua từ tiệm.

Lin dự định phát triển thêm một số phần mềm mới giúp giới thiết kế tạo được những bộ cánh độc đáo, mang đậm màu sắc cá nhân, với màu sắc, chất liệu vải cho sẵn. Lin cho biết hiện tại, cô quan tâm đến thiết kế quần áo từ vải cắt ô vuông - tức cắt một ô vải từ các miếng vải trang trí còn thừa, từ các bộ denim tái chế rồi ghép các ô như vậy lại thành một vật phẩm lớn hơn.

Adrien Bousseau, nhà nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Inria thuộc Université Côte d’Azur, nhận xét: “Đây là ví dụ thực tế cho thấy thiết kế bằng máy tính có thể hỗ trợ một ngành thời trang bền vững như thế nào. Thúc đẩy người dùng tự thay đổi quần áo mình mặc, nhóm nghiên cứu đã phát triển thành công giao diện thiết kế cùng thuật toán tối ưu hoá hỗ trợ đắc lực cho việc kéo dài tuổi thọ hàng may mặc thông qua tái kết cấu. Mặc dù mục tiêu phát triển bền vững thường đặt ra các giới hạn khâu sản xuất, tôi tin Lin cùng cộng sự sẽ giúp các nhà tạo mẫu thoả sức sáng tạo mà không lo về những giới hạn đó.” Bousseau không tham gia vào dự án Refashion.

Bài báo công bố về Refashion được Lin viết cùng hai nhà nghiên cứu thuộc Adobe Research Michal Lukáč và Mackenzie Leake, lần lượt là tác giả cấp cao của bài báo và cựu nghiên cứu sinh của CSAIL. Viện Thiết kế Morningside của MIT cùng Hội đồng Nghiên cứu Khoa học Tự nhiên và Kỹ thuật Canada tài trợ một phần dự án này. Công trình được công bố gần đây tại hội nghị chuyên đề “Công nghệ và Phần mềm Giao diện Người dùng” của Hiệp hội Máy điện toán (ACM).

Huỳnh Trọng Nhân
(Lược dịch)