Một câu chuyện quen thuộc với nhiều phụ nữ: “Tớ thích cái váy của cậu”. “Cảm ơn, nó có túi đấy!”.

Túi lớn nằm bên trong váy áo phụ nữ luôn được săn đón đến mức mỗi khi xuất hiện, chúng ngay lập tức trở thành điểm nhấn. Trong bộ váy Chanel màu kem cổ điển mà Dua Lipa mặc tại Met Gala 2023 - chiếc váy có túi đủ rộng để cô đút tay vào, khiến mạng xã hội không khỏi xôn xao, hoặc khi Emma Stone quyết định bỏ bắp rang bơ vào túi váy đỏ Louis Vuitton trong sự kiện kỷ niệm 50 năm chương trình Saturday Night Live.

Dua Lipa tận dụng triệt để các túi trên chiếc đầm Chanel cổ điển tại Met Gala 2023 - một hành động khiến nhiều phụ nữ nhận xét tích cực trên mạng xã hội - Ảnh: Noam Galai/The Hollywood Reporter/Getty Images

Những chiếc túi có thể sử dụng dường như là điều đương nhiên trong trang phục may sẵn, nhưng thực tế lại không giống vậy. Váy và chân váy thường không có túi và trên quần tây hay áo khoác thì túi lại quá nhỏ. Đôi khi những chiếc túi này chỉ mang tính tượng trưng: chúng chỉ là một đường viền nông trên chiếc quần jeans hay chiếc áo có nắp túi nhưng bên dưới lại không hề có khe hở nào để đựng đồ.

Emma Stone thích thú dùng túi để giấu bỏng ngô - Ảnh: Udo Salters/Patrick McMullan/Getty Images

Thế nhưng nhu cầu quần áo phải có túi ngày càng rõ rệt. Trên các nền tảng trực tuyến, người dùng ưa thích những thiết kế giàu tính tưởng tượng với khả năng chứa đồ ấn tượng từ các mẫu thiết kế siêu tiện dụng của Nicole McLaughlin làm từ vật liệu tái chế (như áo gile đựng khoai tây chiên và nước sốt) đến những bộ đồ phong cách Y2K của Erin Miller nhồi đầy những món đồ tuổi thơ với chiếc quần JNCO rộng thùng thình theo phong cách của Mary Poppins. Các diễn đàn xôn xao câu hỏi quen thuộc: Vì sao trang phục phụ nữ không có nhiều túi như nam giới?

Quần jeans eo trễ đầu những năm 2000 (tiếp nối bởi skinny jeans những năm 2010) thường không có nhiều chỗ cho túi - Ảnh: Frank Micelotta/Getty Images

Nếu bạn thấy điều này có vẻ bất công với phụ nữ thì đúng là nó thật sự như vậy, Hannah Carlson, giảng viên thiết kế trang phục tại Trường Thiết kế Rhode Island và là tác giả quyển sách Pockets: An Intimate History of How We Keep Things Close. Carlson cho rằng kể từ khi túi bên trong xuất hiện trong ngành thời trang, phụ nữ đã bị "thiết kế túi theo cách khác", phản ánh một biểu tượng bất bình đẳng giới đã tồn tại hàng trăm năm.

Carlson phát biểu trong cuộc phỏng vấn với CNN: “Việc trang phục nữ thiếu túi có thể khiến nhiều người cảm thấy khó hiểu bởi chúng trông chỉ như một chi tiết đơn giản. Tôi tin rằng các vật dụng thường tiết lộ những điều mà chúng ta không muốn nói ra thành lời. Chúng ta vẫn đang sống trong một chế độ phụ hệ và những đồ xung quanh được tạo ra trong chính hệ thống đó”.

Một “cơn bão hoàn hảo”

Một trong những hình thức túi nguyên thủy là chiếc túi dây rút được may vào quần nam giới từ những năm 1550. Trước đó, cả nam lẫn nữ đều mang túi bên ngoài. “Dường như chúng ta đã quên đàn ông từng mang túi xách thời trang”, Carlson cho biết.

Khi kỹ thuật may đo phát triển và những bộ đồ được thiết kế riêng cho nam giới xuất hiện, thì những chiếc túi mới thực sự phát huy vai trò của mình.

Theo cô vai trò của túi lại không đúng đối với phụ nữ lúc bấy giờ, tại thời điểm đó họ vẫn tiếp tục mang túi xách đeo thắt lưng. Trong khi đó, trang phục nam giới không ngừng phát triển và bắt đầu tích hợp nhiều loại túi khác nhau, thể hiện rõ trong những bộ âu phục ba mảnh kiểu châu Âu được cải biên từ áo kaftan Ba Tư vào cuối thế kỷ 17.

Carlson nhận thấy rằng phải mất hàng thế kỷ thì trang phục nữ mới bắt đầu xuất hiện những chiếc túi thực sự mang tính thực dụng. Thay vào đó, phụ nữ phải chấp nhận những lựa chọn bất tiện như các túi vải hình giọt nước được may vào váy hoặc túi buộc quanh eo và có thể bị tuột ra bất cứ khi nào. Trong một giai đoạn ngắn vào những năm 1870 và 1880, các nhà may đặt túi ở phía sau phần độn mông của váy, buộc người mặc phải với tay ra sau để lục lọi tìm đồ đạc. Khi một số nữ kỵ sĩ người Pháp và Anh chọn mặc áo khoác cưỡi ngựa có túi vào thế kỷ 18, họ bị gán biệt danh là “Amazon” - theo tên các nữ chiến binh trong thần thoại Hy Lạp và bị chỉ trích vì phong cách ăn mặc bị cho là quá nam tính.

Thay vì túi may chìm trong váy, phụ nữ xưa phải dùng túi đeo bên trong hoặc buộc bên hông. Họa sĩ Anh Arthur Devis từng vẽ lại điều này trong bức Chân dung một quý bà thế kỷ 18 - Ảnh: Zoom Historical/Alamy Stock Photo

Túi dần trở thành biểu tượng của sự phiêu lưu, táo bạo - những đặc điểm được xem là nam tính - thể hiện rõ qua những đồ vật thiết kế để bỏ túi: dao, đồng hồ, súng... Mang theo đồ đạc trên người được coi là dấu hiệu của sự tháo vát - nhưng chỉ áp dụng với đàn ông. Trong khi đó, túi của phụ nữ lại bị trêu chọc hoặc gắn với sự kỳ quái, bị ví von mang tính dung tục bởi các họa sĩ biếm họa và nhà văn thời kỳ đó.

Việc mang theo quá nhiều đồ đạc từng bị gán những hàm ý tiêu cực về giới tính và giai cấp, không khác gì hình ảnh “chiếc túi khổng lồ lố bịch” trong mùa cuối của loạt phim truyền hình “Succession”. Câu bình phẩm đó được nhân vật Tom Wambsgans - một kẻ toan tính đầy tham vọng trong giới doanh nghiệp thốt ra khi nhìn thấy một chiếc túi xách Burberry cỡ lớn mà một người phụ nữ không phải người trong gia đình Roy đang mang. “Cô ta mang gì trong đó vậy?” Wambsgans tự hỏi. “Giày bệt để đi tàu điện ngầm à? Hộp cơm trưa à? Cái túi to khủng khiếp. Cô ta có thể mang đi cắm trại. Hay kéo lê nó trên sàn sau một vụ cướp ngân hàng cũng được”.

Túi đeo bên hông của phụ nữ đôi khi bị phóng đại trong tranh hoặc bị ví như bộ phận sinh dục. Họa sĩ châm biếm John Collet thể hiện một chiếc túi như vậy trong bức “Nạn nhân của thời trang” - một tranh châm biếm năm 1777 - Ảnh: Alamy Stock Photo

Việc đàn ông nhét tay vào túi quần cũng từng kéo theo đủ kiểu định kiến từ hành vi phạm tội, lệch lạc tình dục cho đến thái độ nổi loạn càng củng cố thêm hình ảnh chiếc túi như một đặc quyền gắn với nam giới. Nhưng xét về bản chất, túi áo túi quần đại diện cho trang phục mang tính công năng, trong khi trang phục nữ lại được thiết kế để trang trí và làm đẹp. Những quan niệm này định hình rõ rệt trong thời kỳ Khai sáng, khi nam giới cũng từ bỏ giày cao gót và những món đồ cầu kỳ, thay vào đó là trang phục giản dị và chuẩn hóa hơn.

Carlson cho biết: “Thời trang nam đã được hệ thống hóa sớm hơn thời trang nữ một thế kỷ”. Không có truyền thống về túi áo cho phụ nữ, trang phục nữ đơn giản là bị bỏ quên. Thay vào đó, thị trường túi xách ra đời để phục vụ nhu cầu mang theo đồ đạc của họ.

“Đó là sự kết hợp hoàn hảo của hoàn cảnh lịch sử, yếu tố ngẫu nhiên và chủ nghĩa phân biệt giới tính”, bà cho biết.

Công năng và phom dáng

Những lời kêu gọi đòi có túi cho phụ nữ ngày nay thực ra đã có từ lâu. Chúng đã gắn liền với phong trào đòi quyền bầu cử vào đầu thế kỷ 20. Nam giới có thể “thong dong dạo bước như chim sơn ca” nhà hoạt động Elizabeth Cady Stanton từng than phiền (theo cuốn Pockets), trong khi phụ nữ thì bị trói buộc bởi những vật dụng phải xách theo. Đáp trả lại quan điểm phản đối phụ nữ bầu cử rằng bỏ phiếu không phải là “quyền tự nhiên” của phụ nữ. Nhà thơ nữ quyền Alice Duer Miller đã dùng hình ảnh quyền có túi áo như một phép ẩn dụ sắc sảo trong tác phẩm Are Women People? A Book of Rhymes for Suffrage Time xuất bản năm 1915.

Trên poster vở kịch Một người phụ nữ mãn nguyện (1897) của Charles H. Hoyt, các nhà hoạt động nữ quyền cho tay vào túi như tuyên ngôn - Ảnh: The U.S. Printing Co./Library of Congress

Khi trang phục nữ phương Tây hiện đại hóa trong thế kỷ 20 - cho phép phụ nữ từ bỏ áo nịt ngực và váy phồng để lựa chọn nhiều kiểu dáng tự do hơn - túi áo cũng dần xuất hiện phổ biến hơn. Chiến tranh thế giới càng thúc đẩy xu hướng này, khi phụ nữ cần trang phục thực tế hơn - bao gồm cả túi áo - để tham gia lực lượng lao động và nhập ngũ.

Trên các trang Vogue và Harper’s Bazaar, tranh minh họa thời trang tưởng tượng ra nhiều cách để kết hợp túi với trang phục nữ: túi bấm, túi dạng ví nhỏ trên áo khoác, hay túi dành riêng cho lập trình viên máy tính (do Bonnie Cashin thiết kế, Andy Warhol vẽ minh họa năm 1958) hoặc túi để đựng bóng tennis trên sân đấu. Năm 1940, nhà thiết kế đột phá Elsa Schiaparelli đã thiết kế một chiếc áo khoác thêu vàng với các túi “cash and carry” phía trước để thay thế túi xách và để người mặc tiện mang theo mặt nạ phòng độc khi cần.

Tiểu đoàn toàn nữ và toàn người da đen đầu tiên trong Quân đoàn Phụ nữ năm 1945. Đồng phục của họ chỉ có túi ngực giả và rất ít không gian chứa đồ - Ảnh: U.S. Army Photo/AP

Dẫu vậy, những tiêu chuẩn kép mang tính phân biệt giới tính xung quanh chiếc túi vẫn tiếp diễn một cách lố bịch. Trong Thế chiến thứ II, 150.000 nữ tình nguyện viên của Quân đoàn Phụ nữ (WAC), phục vụ trong các vai trò phi tác chiến, buộc phải mang theo túi xách da vốn chỉ là một chiếc túi giả theo đúng điều lệnh. “Các nhà thiết kế quân đội không biết cách làm túi thực sự cho phụ nữ. Họ bỏ luôn túi ngực vì cho rằng thò tay vào ngực là không đứng đắn”, Carlson giải thích. Do WAC chịu nhiều giễu cợt từ công chúng và báo chí cho nên “đồng phục của họ phải càng nữ tính càng tốt”.

Sau chiến tranh và với làn sóng nữ quyền thứ hai vào thập niên 1960, quần dài dần trở thành lựa chọn chấp nhận được cho phụ nữ. Tuy nhiên, kích thước túi áo vẫn thường không theo kịp. Một nghiên cứu năm 2018 của trang The Pudding so sánh quần jeans skinny và quần jeans ống thẳng cho nam và nữ đã cho thấy sự chênh lệch rõ rệt: thiết kế cho nữ giới thường không thể chứa được những vật dụng cá nhân cơ bản hay thậm chí là cả bàn tay người mặc.

Sự bùng nổ của thời trang nhanh khiến cho vấn đề ngày càng trở nên trầm trọng, khi các chi tiết không quan trọng như túi áo bị cắt giảm để hạ giá thành sản phẩm. Xã hội đã mặc định rằng đàn ông mặc đồ thì phải có túi, còn phụ nữ thì túi là thứ xa xỉ, có cũng được không có cũng chẳng sao và điều này đã trở thành một thực tế khó thay đổi.

Show diễn Thu-Đông 2025 của Chanel giới thiệu nhiều thiết kế có túi, tái hiện các kiểu dáng cổ điển - Ảnh: Vittorio Zunino Celotto/Getty Images

Ngành công nghiệp thời trang “mặc định rằng phụ nữ sẽ mang túi xách và không muốn tốn thêm công sức, chi phí để thêm túi vào”, Carlson cho biết.

Túi cũng thường bị xem là yếu tố "cản trở" trong thiết kế, khi các nhà tạo mẫu ưu tiên làm nổi bật đường nét cơ thể phụ nữ thay vì tạo ra không gian chứa đồ. Điều đó không có nghĩa là túi hoàn toàn biến mất. Quần cargo đã trở lại thịnh hành (dù một số mẫu một cách khó hiểu lại có túi nhưng không có nút cài) và các nhà thiết kế thời trang cũng từng được ca ngợi vì đưa túi trở lại sàn diễn. Tuy nhiên, việc túi từng thiếu vắng trong lịch sử trang phục nữ khiến mỗi lần chúng xuất hiện đều trở nên đặc biệt và gây chú ý, như một không gian để chứa đồ và bản thân nó cũng trở thành một đồ vật được khao khát.

Các nhà thiết kế hiện đại thường được khen ngợi vì sáng tạo trong việc dùng túi. Bộ sưu tập Thu-Đông 2024 của Off-White dưới thời Ib Kamara có nhiều mẫu cargo ấn tượng - Ảnh: Shutterstock

Suy cho cùng, quan niệm rằng "độ vừa vặn quan trọng hơn công năng" vẫn tồn tại, Carlson cho biết. Điều đó thậm chí còn đúng với những kiểu dáng tưởng như hướng đến sự tiện dụng. Bộ jumpsuit ASOS mà tác giả bài viết đang mặc khi thực hiện phóng sự này cũng chỉ có ba nắp túi giả ở ngực và phía sau lưng. Qua từng thập kỷ, dù những vấn đề lớn hơn về quyền lợi phụ nữ vẫn còn đó, thì sự thiếu vắng của túi trên trang phục vẫn là một lời nhắc nhở nhỏ nhưng chói sáng về bất bình đẳng giới và thành thật mà nói, đó thực sự là một điều phiền toái.

Việt An
(Lược dịch)