Bóng bẩy, tinh tươm và toàn màu trắng - trang phục tennis trắng đã là một truyền thống tồn tại suốt nhiều thế kỷ. Vẻ ngoài đặc trưng này không chỉ giúp môn thể thao dùng vợt nổi bật giữa đám đông mà còn trở thành một biểu tượng thời trang quen thuộc ngoài sân đấu.

Dù hầu hết các giải đấu lớn đều đã dỡ bỏ quy định mặc đồ không màu, Wimbledon - giải Grand Slam đầu tiên vẫn trung thành tuyệt đối với chính sách này (các câu lạc bộ tư nhân trên thế giới cũng vậy). Thậm chí, hơn một thập kỷ trước, giải đấu danh giá này còn siết chặt quy định hơn nữa, cấm cả những điểm nhấn màu sắc nhỏ vốn ngày càng phổ biến, điển hình là đôi giày có đế màu cam nổi tiếng của Roger Federer bị cấm sau vòng đầu năm 2013.

Trước đây, quy định cho phép vận động viên mặc “chủ yếu là màu trắng,” cho phép một số vận động viên phối màu, chẳng hạn như bộ trang phục lấy cảm hứng từ dâu tây và kem của Serena Williams tại Wimbledon năm 2010. Nhưng sau đó, ban tổ chức đã thay đổi quy định thành “gần như hoàn toàn màu trắng”: không được mặc màu trắng ngà, không được có mảng màu, không được dùng giày có phối màu. Một thay đổi gần đây nhất vào năm 2023 cho phép nữ vận động viên mặc quần short tối màu sau những chỉ trích cho rằng quy định cũ không quan tâm đến nguy cơ rò rỉ máu kinh nguyệt.

Naomi Osaka mặc váy tennis kiểu bồng tại Wimbledon 2024, tuân theo quy định toàn trắng và hạn chế logo của giải - ngoại trừ quần short màu sẫm, một thay đổi mới dành cho nữ vận động viên - Ảnh: Robert Prange/Getty Images

Vì sao màu trắng lại trở thành chuẩn mực? Lý do phổ biến là tính thực tế: màu trắng phản xạ ánh nắng tốt và không để lộ mồ hôi. Nhưng theo ông Kevin Jones - quản lý cấp cao của Bảo tàng Thời trang thuộc Viện Thiết kế và Thời trang FIDM tại Los Angeles (ASU FIDM), người phụ trách triển lãm lưu động “Sporting Fashion: Outdoor Girls 1800 - 1960” - lý do thực sự bắt nguồn từ lịch sử lâu đời của các câu lạc bộ muốn duy trì đẳng cấp xã hội, bắt đầu từ thời tennis sân cỏ bùng nổ tại nước Anh thời Victoria như một môn thể thao giải trí (hiếm hoi có cả phụ nữ tham gia).

“Đây là phẩm chất của giới tinh hoa, bởi vì quần áo trắng rất khó giữ sạch,” ông cho biết. “Chất liệu dùng cho các bộ váy khi đó như cotton và vải lanh rất dễ nhăn, nên để giữ phẳng phiu và hồ cứng thì càng cần sự chăm chút kỹ lưỡng”.

Thách thức các quy định

Dĩ nhiên, phong cách tennis đã thay đổi rất nhiều sau 150 năm kể từ khi môn thể thao này trở thành thú vui của giới thượng lưu, kế thừa sân cỏ gọn gàng từ môn croquet. Ban đầu, trang phục chơi tennis gần giống với thời trang đi chơi thế kỷ 19: phụ nữ mặc váy dài sọc, áo có corset và đội mũ rộng vành; đàn ông mặc quần len, áo sơ mi cài nút hoặc áo len.

Vì khán giả và vận động viên thường ăn mặc theo phong cách tương tự nhau, thời trang và tennis đã có “sự giao thoa lẫn nhau qua thời gian, khi những xu hướng trong tennis thấm dần vào văn hóa đại chúng”, theo nhà báo thể thao Ben Rothenberg - tác giả cuốn Tennis: The Stylish Life và tiểu sử gần đây về Naomi Osaka.

Điều này thể hiện rõ ràng trong năm ngoái khi Zendaya xuất hiện với hàng loạt bộ trang phục lấy cảm hứng từ tennis trên thảm đỏ để quảng bá cho phim Challengers, sau đó còn đối đầu với Federer trong một trận “không khí tennis” cho chiến dịch quảng bá thương hiệu On. Sự gắn bó mật thiết với thời trang cũng giúp các thương hiệu như Lacoste và Fred Perry vốn sinh ra từ tennis, trở nên thành công, bên cạnh những đổi mới táo bạo trên sân đấu như việc nhà thiết kế Elsa Schiaparelli tạo ra chiếc váy quần (culottes) cho Lilí de Álvarez tại Wimbledon năm 1931, khiến khán giả bất ngờ.

Zendaya vừa kết thúc chuyến quảng bá phim "Challengers" năm 2024 đã diện trang phục tennis trắng cho thương hiệu đồ thể thao On - Ảnh: On

Cũng như trường hợp của De Álvarez, các quy định trang phục trong tennis thường chỉ thay đổi sau một vụ chấn động nào đó. Tay vợt Pháp Suzanne Lenglen là một trong những người tiên phong đáng nhớ nhất, khi bà từ bỏ những lớp váy dài nặng nề và thay bằng váy ngắn đến bắp chân cùng tay áo ngắn tại Wimbledon năm 1919. Là nàng thơ của nhà thiết kế Jean Patou, Lenglen trở thành biểu tượng thời trang đầu tiên của tennis với khăn buộc đầu đặc trưng và những chiếc váy ngắn từng bị coi là khiêu khích.

Suzanne Lenglen trở thành tay vợt hàng đầu và biểu tượng thời trang nhờ những chiếc váy ngắn và khăn trùm đầu, giúp cô di chuyển linh hoạt hơn trên sân đấu - Ảnh: George Rinhart/Corbis/Getty Images

Tại các giải Mỹ, Pháp và Úc mở rộng, do quy định lỏng lẻo và có yếu tố chủ quan từ phía trọng tài, các tay vợt đã phá vỡ định nghĩa về “trang phục tennis”. Không ai thể hiện điều này rõ hơn hai chị em nhà Williams: Serena từng mặc váy jeans ngắn, váy tutu và những bộ đồ dáng áo choàng; Venus mặc váy ren đen-đỏ bị ví như nội y.

Anne White bị cấm mặc bộ catsuit trắng tại Wimbledon từ bốn thập kỷ trước khi Serena Williams gây chú ý với thiết kế tương tự tại giải Pháp Mở rộng - Ảnh: Neville Marriner/Daily Mail/Shutterstock

Dâu tây và kem là món ăn truyền thống tại Wimbledon, nhưng bộ trang phục lấy cảm hứng từ món này của Williams năm 2010 sẽ không được chấp nhận ngày nay, do vải không trắng tinh, quần short sáng màu và giày có điểm nhấn màu đều bị cấm - Ảnh: Ian Kington/AFP/Getty Images

Gần đây, bộ đồ bó màu đen của Serena Williams tại Pháp Mở rộng 2018 cũng gây tranh cãi vì không có váy tennis đi kèm. Dù cô nói trang phục này hỗ trợ lưu thông máu sau sự cố cục máu đông nghiêm trọng khi sinh con, ban tổ chức vẫn tuyên bố sẽ cấm kiểu đồ này trong tương lai. Tuy nhiên, Hiệp hội Quần vợt Nữ (WTA) đã chính thức chấp thuận và Serena tiếp tục diện bodysuit tại Úc Mở rộng 2019 và 2021, góp phần “bình thường hóa” kiểu dáng gọn nhẹ và linh hoạt này.

Serena và Venus Williams trên sân tại giải Pháp Mở rộng 2018. Ban tổ chức tuyên bố sẽ không cho phép catsuit trong các mùa sau, nhưng Hiệp hội Quần vợt Nữ đã sửa đổi quy định để cho phép mặc legging không cần váy - Ảnh: Matthew Stockman/Getty Images

Serena trả lời CNN vào tháng 4 khi nhớ lại sự việc: “Tôi rất thích mặc váy. Nhưng tôi muốn chắc chắn rằng máu của mình luôn được lưu thông, vì tôi đã từng suýt chết.Tôi nghĩ lẽ ra mọi người nên thông cảm với bộ đồ đó”.

Phân biệt thương hiệu

Hầu hết các giải Grand Slam đã loại bỏ quy định toàn trắng từ nhiều thập kỷ trước có lẽ để thu hút thêm khán giả truyền hình và nhà quảng cáo trong thời đại hình ảnh lên ngôi.

“Màu sắc rất quan trọng để thu hút ánh nhìn, nhất là để các công ty thể thao có thể quảng bá logo và tông màu của họ”, ông Jones giải thích.

Các thương hiệu thể thao và thời trang xa xỉ quảng bá bằng nhiều cách: từ việc thiết kế riêng cho ngôi sao, đến tung ra bộ sưu tập ăn theo trang phục thi đấu.

Với các nhãn hàng, quy định nghiêm ngặt của Wimbledon là một “trở ngại,” theo Rothenberg. Năm 2001, khi Fila cho ra mắt áo Bjorn Borg hoài cổ, mô phỏng trang phục Borg từng mặc trong chuỗi 5 chức vô địch Wimbledon từ 1976 đến 1980, ban tổ chức tuyên bố mẫu áo đó không còn hợp quy. Fila phải “chạy đôn chạy đáo” để thay áo cho các tay vợt đang mặc. Tương tự, sau khi giày đế cam của Federer bị cấm, Nike đã nhanh chóng biến cú “lố” thành lợi thế với quảng cáo “Kỳ tích Một Trận” trên báo in.

Đôi giày Nike đế cam của Roger Federer bị cấm tại Wimbledon sau trận đấu vòng một năm 2013, và năm sau đó quy định về màu sắc càng trở nên nghiêm ngặt hơn - Ảnh: Clive Brunskill/Getty Images

Đối với các tay vợt, những vi phạm nhỏ nhất cũng gây tranh cãi. Một số thậm chí từ chối tuân thủ hoàn toàn - như Andre Agassi từng tẩy chay Wimbledon từ 1988 đến 1990. Năm 2017, Jurij Rodionov bị yêu cầu thay quần lót màu xanh vì lộ khỏi áo; Sabine Lisicki nói rằng cô và nhiều nữ vận động viên thường bị yêu cầu thay áo ngực màu da.

Coco Gauff tại giải Úc Mở rộng 2024, nơi có quy định trang phục thể thao thoải mái hơn các giải Grand Slam khác - Ảnh: Eloisa Lopez/Reuters

Dù vậy, Rothenberg không tin Wimbledon sẽ nới lỏng quy định sớm.

“Tôi nghĩ Wimbledon coi chính sự lỗi thời này là bản sắc và giá trị của mình. Họ bám víu vào điều đó như cách để khác biệt. Tôi nghĩ họ đã thành công. Wimbledon không giống bất kỳ giải nào khác”.

Andre Agassi tẩy chay Wimbledon từ năm 1988 đến 1990 vì quy định toàn trắng nghiêm ngặt, nhưng đã trở lại vào năm 1991 với kính râm màu cam - Ảnh: Rebecca Naden/PA Images/Getty Images

Các giải đấu lớn từng hứng chỉ trích vì quy định trang phục dường như gây khó dễ cho nữ giới, nhưng Rothenberg cũng chỉ ra rằng thời trang của nữ vốn sáng tạo hơn. Trang phục của nam giới thì ít thay đổi, vẫn là quần short, áo polo hoặc áo thể thao tay ngắn.

Việt An
(Lược dịch)