Từ ngày 31/5/2025, một trong những bảo tàng thiết kế - nghệ thuật lớn nhất thế giới cho phép công chúng không chỉ chiêm ngưỡng mà còn lại gần, rảo bước vòng quanh, và thậm chí chạm vào các hiện vật có giá trị văn hoá - lịch sử.
Weston Collections Hall tại V&A East Storehouse ở London khai trương ngày 31/5/2025 - Ảnh: David Parry / PA Media Assignments
V&A East Storehouse - kho chứa đạt chuẩn bảo tàng vừa mới được tân trang thành khu triển lãm kiêm viện nghiên cứu tại London, Anh - là dự án ấp ủ hoài bão thay đổi trải nghiệm đi bảo tàng đến nay đã được 10 năm.
Trải dài suốt 4 tầng rộng lớn (song chỉ 3 trong số đó mở cửa cho khách tham quan), khu trưng bày đặt hơn 250.000 hiện vật từ bích hoạ thời La Mã cho đến tranh Simone Martini thế kỷ 14 đến thiết kế thời trang avant-garde từ các nhà tạo mẫu Schiaparelli, Comme des Garçons, và Vivienne Westwood. Thông thường, hiện vật trưng bày tại bảo tàng được chăng dây, canh gác cẩn thận, nên chỉ có thể chiêm ngưỡng từ xa; còn ở đây thì không.
Georgina Haseldine, giám tuyển cấp cao tại V&A East Storehouse, đứng trước hàng hàng dãy dãy các hiện vật vô giá, từ tranh của Margaret Sarah Carpenter, đến lưỡi gươm thế kỷ 18. Bà phát biểu như sau trước lễ khai trương: “Đây thật sự là trải nghiệm “vén màn hậu trường” bảo tàng, giúp khách tham quan biết được các công tác sưu tập, bảo quản, hiểu các phòng ban khác nhau hợp tác với nhau như thế nào, từ bên bảo tồn cho đến bên kỹ thuật…”
Không gian bên trong bảo tàng có khu vực mở thông tầng cao 20 mét và được Diller Scofidio + Renfro - studio tại Mỹ chuyên thiết kế cho nhiều lĩnh vực khác nhau - phụ trách khâu sắp đặt. Các dãy kệ kim loại trưng bày nội thất, tác phẩm nghệ thuật, hình nộm… từ trung tâm toả ra các hướng. Nhờ không gian mở mà khách tham quan có thể quan sát dãy trưng bày ở tầng trên hoặc dưới, rồi choáng ngợp trước số lượng đồ sộ các hiện vật trong bảo tàng.
Elizabeth Diller, đồng sáng lập Diller Scofidio + Renfro, ước chừng: “Trung bình khách đến bảo tàng chỉ thấy khoảng 3% hiện vật mà bảo tàng sở hữu. 97% còn lại được cất trong tầng hầm hay ở một nhà kho xa xôi. Bảo tàng càng thu về nhiều bộ sưu tập, tỷ trọng hiện vật trưng bày càng giảm, trừ phi không gian được mở rộng để có chỗ cho những hiện vật mới.”
Weston Collections Hall trưng bày hơn 100 hiện vật cỡ nhỏ trên các giá đỡ kim loại - Ảnh: Hufton + Crow / V&A East Storehouse
Tại V&A, hàng ngàn hiện vật trước giờ bị lãng quên trong các kho chứa cuối cùng đã lộ diện trước thanh thiên bạch nhật. Công chúng đã có thể thưởng lãm một số hiện vật lần đầu tiên trong nhiều thập kỷ liền, như trần Cung điện Altamira đẹp mê hồn (tức trần nhà làm bằng gỗ mềm mạ vàng từ Torrijos, Toledo, Tây Ban Nha, được chạm khắc từ tận thế kỷ 15). Tác phẩm cao 10 mét do Công tử Alexander Sharvashidze hoạ lại bức “Hai phụ nữ chạy trên bãi biển (cuộc đua)” (1922) của Picasso tái xuất sau 10 năm xếp xó. Bức màn do Picasso vẽ cho một hãng múa ballet lưu diễn năm 1924 có chữ ký của chính danh hoạ cũng được trưng bày tại V&A.
Tác phẩm khổ lớn nhất của Picasso - phông nền cho vở ballet “Le Train Bleu” (tạm dịch: “Chuyến tàu xanh”) của nhà sản xuất Ballets Russes vào năm 1924 - được trưng bày tại V&A East Storehouse - Ảnh: David Parry / PA Media Assignments
Bảo tàng này, vì thế, không khác gian hàng IKEA là bao (đặc biệt là mùi gỗ ám lại các tác phẩm từ những ngăn tủ cất giữ chúng toả ra, có ngăn đã cất giữ tác phẩm từ năm 1410!). Diller lại so sánh bảo tàng với kho tàng các hiện vật kỳ thú: “Bộ sưu tập tại V&A từ đầu đã rất lạ kỳ. Liệu có nơi nào khác mà bạn có thể chiêm ngưỡng giáp sắt, màn sân khấu, hộp bánh bích quy, trần cung điện, rối, đê tay, đèn chùm, xe máy tại cùng một chỗ hay không?”
Không gian trưng bày có 6 hiện vật cỡ lớn, trong đó có trần Cung điện Altamira, một kiến trúc cổ đã bị mất ở Torrijos, Tây Ban Nha. Đây là loại trần gỗ khắc mạ vàng từ thế kỷ 15 - Ảnh: Hufton + Crow / V&A East Storehouse
Thay vì sắp xếp theo tên gọi hay theo niên đại, Diller chọn hướng “càng tuỳ hứng càng tốt” - đặt những tác phẩm khác thể loại, khác niên đại, khác cả vị trí địa lý kế bên nhau. Bà giải thích: “Đây là kiểu trưng bày thế kỷ 16, thường thấy ở mấy bộ sưu tập tư nhân. Họ cứ xếp trộn lẫn các hiện vật cạnh nhau như vậy đấy.”
Tất nhiên, khách tham quan không được tự ý di chuyển các hiện vật trưng bày - bảo tàng chứ có phải IKEA đâu - nhưng điểm đặc biệt là đụng chạm lại không bị cấm. Những vị khách nào muốn thử cảm giác nâng chiếc hài hàng trăm năm tuổi trong tay chỉ cần đến Trung tâm Nghiên cứu của V&A và đăng ký. Các nhà giám nghiệm và nhà bảo tồn tại đó sẽ hướng dẫn tỉ mỉ cách cầm nắm, chạm nâng hiện vật đúng chuẩn.
Cổng đăng ký trực tuyến đã mở từ hôm 13/5 và V&A cho biết nhiều khách hiếu kỳ đã không chờ đợi mà ghi danh ngay. Trong số đó có nhà nghiên cứu sành sõi mà cũng có các cô dâu tìm cảm hứng cho váy cưới sắp tới của mình. Hiện vật được nhiều người chú ý nhất hiện tại là bộ đầm Balenciaga hồng rực trong sự kiện Cristóbal 1954. Bên trong Trung tâm Nghiên cứu, khách tham quan có thể lại gần và thấy từng lọn vải lụa taffeta của chiếc đầm óng ánh đầy sắc màu.
Khách có thể sợ thở mạnh gần hiện vật góp phần làm hư hỏng nó. Song, Kate Parsons, giám đốc bảo tồn, chăm sóc hiện vật, quản lý tương tác tại V&A chắc nịch rằng cơ sở này có hệ thống kiểm soát không khí giữ cho nhiệt độ luôn ở mức 16-25 độ C và độ ẩm trong khoảng 40-60% theo đúng chuẩn quốc tế. Bên cạnh đó, Trung tâm Nghiên cứu còn áp dụng nhiêu biện pháp giữ cho hiện vật yên vị khi khách chiêm ngưỡng ở cự ly gần.
Nhưng bà có bất kỳ lo ngại nào khi cho phép người ngoài chạm tay vào các hiện vật này hay không? Parsons trả lời: “Hoàn toàn không. Chúng tôi đã suy nghĩ rất kỹ về độ bền của hiện vật và những món này có thể được công chúng tiếp cận thoải mái. Thật tuyệt khi chúng tôi có thể cho phép mọi người lại gần, tiếp xúc chúng.”
Huỳnh Trọng Nhân
(Lược dịch)