Fondation Beyeler, ngôi nhà chung cho nhiều bộ sưu tập nghệ thuật đương đại và hiện đại đặc sắc nhất châu Âu, hiện chú ý đến một “bộ sưu tập” khác hấp dẫn không kém - chính vườn cây xung quanh.
Fondation Beyeler tại Thuỵ Sĩ - Ảnh: Mark Niederman / Fondation Beyeler
Toạ lạc tại Riehen gần Basel, Thuỵ Sĩ, bảo tàng này từ lâu đã là điểm đến văn hoá hút khách không chỉ nhờ các tác phẩm nghệ thuật mà còn vì không gian thơ mộng. Được thiết kế bởi kiến trúc sư từng đạt giải Pritzker danh giá - Renzo Piano, bảo tàng một tầng với mái phẳng nằm gọn giữa những tán cây hàng trăm năm tuổi và hồ sen cổ kính, xung quanh là những đồng cỏ và vườn nho xanh mướt cách Rừng Đen của Đức không xa mấy.
Kể từ lúc khánh thành gần 30 năm trước, Fondation Beyeler đã trưng bày nhiều tác phẩm nghệ thuật liên kết trực tiếp với cảnh quan thiên nhiên xung quanh. Năm 1998, cố nghệ sĩ Cristo quấn vải quanh 178 cây trong khu vườn. Gần đây, Olafur Eliasson, nghệ sĩ người Iceland, dỡ một phần tường bảo tàng, biến chiếc hồ gần đó thành một tác phẩm nếu quan sát đúng góc độ. Eliasson sử dụng loại màu nhuộm không độc để làm nước hồ phát quang, thể hiện “một cảnh quan lý tưởng nơi người và những sinh vật không phải người có thể chung sống hoà thuận với nhau”.
Giám tuyển cây cảnh Rahel Kesselring - Ảnh: Gina Folly / Fondation Beyeler
Cuối tháng 10, bảo tàng thông báo đã cho mời học giả Thuỵ Sĩ Rahel Kesselring về làm giám tuyển cây cảnh - một ví trí vô tiền khoáng hậu. Công việc của cô chủ yếu là bảo tồn động thực vật cũng như phát triển các chương trình xã hội cho những khu vườn bao quanh. Với tên gọi chính thức giám tuyển cây cảnh Chanel, vị trí này được Quỹ Văn hoá Chanel (CCF) tài trợ. Đây là tổ chức thiện nguyện của nhãn phụ kiện hạng sang từ Pháp với nhiệm vụ hỗ trợ các dự án, sáng kiến tôn vinh, thúc đẩy văn hoá vòng quanh thế giới.
Kesserling giải thích nhiệm vụ của cô là duy trì mối liên hệ giữa nghệ thuật và thiên nhiên: “Cây cối đóng vai trò hệ trọng đối với các nền văn hoá. Chúng nuôi dưỡng chúng ta… chúng ta sinh sống trong một thế giới thành hình nhờ cây cỏ. Chúng ta có mối liên hệ chặt chẽ với chúng cả về mặt vật chất, văn hoá, và lịch sử.”
Sam Keller, Giám đốc Fondation, nói động thái tuyển dụng này phản ánh tôn chỉ của bảo tàng: “Thiên nhiên không chỉ làm nền cho các tác phẩm, mà còn là thực thể sinh sống cùng với chúng. Vị trí này thể hiện rõ cam kết của chúng tôi dành cho toàn bộ hệ sinh thái, quan tâm nó sâu sắc, đầy trách nhiệm, và với óc sáng tạo như trong bất cứ công tác nào khác của bảo tàng.”
Khung cảnh xung quanh Fondation Beyeler - Ảnh: Mark Niederman / Fondation Beyeler
Đợt bổ nhiệm thể hiện hướng tư duy mới mẻ - không còn gói gọn trong các bức tường quét vôi nữa mà mở rộng sang khung cảnh sống động xung quanh. Trong lúc mọi người, trong đó có giới nghệ thuật, cảm nhận ngày một rõ những dấu hiệu khủng hoảng khí hậu cận kề, Fondation Beyeler đã lên tiếng, đưa sứ mệnh bảo vệ môi sinh lên ngang sứ mệnh duy trì dòng chảy nghệ thuật. Kesserling hy vọng động thái này sẽ được các tổ chức khác hưởng ứng, hay ít nhất là được dư luận hoan nghênh: “Chúng ta cần suy xét lại quan hệ giữa chính mình với thiên nhiên.”
Yana Peel, trưởng ban văn hoá, nghệ thuật và di sản tại Chanel, phát biểu qua một cuộc gọi video rằng bởi chưa xây dựng nhánh riêng chuyên về văn hoá (như nhiều thương hiệu thượng hạng khác), hãng phải chú trọng tìm cách đóng góp cho những dự án phù hợp bên ngoài.
Peel giải thích: “Chúng tôi chưa từng tài trợ bất cứ gala, tiệc, hay dự án ngắn hạn nào mà chỉ muốn tập trung vào các công trình thật sự thay đổi cục diện mà không nhằm đánh bóng tên tuổi hay thu lợi về cho Chanel. Tất cả chỉ nhằm đem lại ảnh hưởng tích cực cho thế giới.” Hiện Chanel vẫn chưa xác nhận sẽ tài trợ cho Kesserling trong bao lâu, nhưng lần hợp tác này có vẻ sẽ kéo dài nhiều năm, theo đúng dự định chỉ tập trung cho các dự án dài hạn của hãng.
Được lập ra năm 2020, CCF đến nay đã tài trợ cho 50 dự án ở 15 quốc gia. Một trong số đó là hoạt động hợp tác với Power Station of Art tại Thượng Hải nhằm trùng tu tầng triển lãm thứ ba của tổ chức, nơi đặt thư viện nghệ thuật đương đại đầu tiên tại Trung Quốc, lưu giữ đến 50.000 đầu sách quý. Còn tại Brazil, CCF phối hợp với Pinacoteca de São Paulo thực hiện dự án thường niên nhằm hỗ trợ các nghệ sĩ nữ sở tại. Một dự án khác của CCF là Trung tâm Chanel cho Nghệ sĩ và Công nghệ tại CalArts, phía nam California, Mỹ.
Huỳnh Trọng Nhân
(Lược dịch)