Năm 2025 ghi dấu hàng loạt sự kiện kiến trúc đáng chú ý: tòa nhà chọc trời cao thứ hai thế giới chính thức đi vào hoạt động, Nhà thờ Đức Bà Paris (Notre Dame) mở cửa trở lại, cùng sự xuất hiện của nhiều dự án đô thị quy mô lớn mang tầm nhìn tương lai. Tuy nhiên, song song với những công trình mang tính biểu tượng ấy, giới kiến trúc ngày càng nhìn nhận rõ hơn giá trị của các dự án có quy mô khiêm tốn nhưng giàu ý nghĩa.
Tháng 3 vừa qua, giải thưởng danh giá bậc nhất của ngành kiến trúc - Pritzker - đã được trao cho kiến trúc sư Nhật Bản Riken Yamamoto, người tiên phong trong lĩnh vực nhà ở. Cùng thời điểm, một ngôi trường nhỏ tại vùng ngoại ô nước Úc được vinh danh là công trình kiến trúc mới xuất sắc nhất tại Liên hoan Kiến trúc Thế giới.
Vì vậy, nếu năm 2025 được xem là thời điểm tôn vinh các dự án hạ tầng quy mô lớn và những kỳ tích kỹ thuật, thì các thiết kế có quy mô khiêm tốn hơn - đặc biệt là những công trình đạt chứng nhận môi trường - cũng đang thu hút sự chú ý mạnh mẽ của công chúng toàn cầu.
Từ những công trình kiến trúc gỗ đầy sáng tạo đến một sân bay mới lớn nhất châu Á, dưới đây là các dự án dự kiến sẽ đi vào hoạt động trong vòng 12 tháng tới.
New Sydney Fish Market, Sydney
New Sydney Fish Market (Chợ cá Sydney) tại Vịnh Blackwattle - Ảnh: INSW
New Sydney Fish Market hiện là chợ cá lớn thứ ba thế giới và đang tiếp tục mở rộng quy mô. Hơn 8 năm sau khi chính quyền bang New South Wales công bố kế hoạch di dời khu chợ có từ những năm 1870 - vốn tọa lạc tại địa điểm này từ năm 1966 - tòa nhà mới cao 4 tầng đã chính thức được khai trương trên khu đất liền kề rộng 3,6 ha.
Được thiết kế bởi 3XN Architects phối hợp cùng công ty BVN (Úc), công trình hứa hẹn mang đến du khách một “trải nghiệm chợ cá đa giác quan”. Tòa nhà được tái thiết nhằm tạo sự cân bằng giữa một điểm đến du lịch và sự vận hành của chợ cá. Các hoạt động hậu cần và vận chuyển được bố trí dưới tầng hầm, trong khi các tầng phía trên phục vụ du khách và phòng đấu giá.
Dự án còn góp phần hồi sinh khu công nghiệp cảng với sự xuất hiện của các cửa hàng, nhà hàng, lối đi dạo và công viên. Điểm nhấn kiến trúc là hệ mái lượn sóng được phủ 350 tấm pin năng lượng mặt trời.
Grand Ring, Osaka
Grand Ring là mái nhà và trung tâm của Triển lãm Expo 25 - Ảnh: Expo 25
Từ tháng 4 đến tháng 10, Osaka - thành phố lớn thứ hai của Nhật Bản - dự kiến sẽ đón khoảng 28 triệu lượt du khách đến tham dự Triển lãm Expo 2025, với sự góp mặt của 40 quốc gia xây dựng các gian trưng bày riêng. Tuy nhiên, tâm điểm của sự kiện không chỉ nằm ở các công trình triển lãm, mà còn ở chính không gian tổ chức: Grand Ring - cấu trúc gỗ hình tròn, có chu vi hơn 2,7 km, đóng vai trò dẫn dắt du khách di chuyển quanh toàn bộ khu vực triển lãm rộng lớn.
Khi Osaka lần đầu đăng cai Expo vào năm 1970, thành phố từng gây ấn tượng với mái che không gian khổng lồ do những kiến trúc sư tiên phong hàng đầu Nhật Bản thời bấy giờ thiết kế. Vì vậy, trong bối cảnh các công trình bằng gỗ ngày càng được xem là giải pháp thay thế cho bê tông, Grand Ring do Sou Fujimoto thiết kế được nhìn nhận như một cách tiếp cận mang đậm bản sắc Nhật Bản đối với xu hướng kiến trúc toàn cầu.
Sử dụng các loại gỗ như tuyết tùng, gỗ bách địa phương và gỗ thông Scotland, công trình kết hợp những phương pháp xây dựng hiện đại với hệ mối nối gỗ truyền thống vốn được ứng dụng trong các ngôi đền và chùa Nhật Bản. Với diện tích gần 646.000 feet vuông, Grand Ring được xem là một trong những công trình kiến trúc bằng gỗ lớn nhất thế giới.
Tòa nhà Life and Mind, Oxford
Tòa nhà Life and Mind đánh dấu dự án xây dựng quy mô nhất từ trước đến nay của Đại học Oxford - Ảnh: NBBJ
Đại học Oxford vốn gắn liền với kiến trúc Gothic tráng lệ, tuy nhiên ngôi trường cũng sở hữu nhiều công trình hiện đại ở khắp thành phố. Dự án mới nhất - Tòa nhà Life and Mind rộng 270.000 feet vuông - đã hoàn thành và được xem là dự án xây dựng lớn nhất trong lịch sử nhiều thế kỷ của trường.
Nguyên tắc thiết kế của công trình phản ánh ý tưởng hợp nhất các khoa tâm lý học thực nghiệm và sinh học dưới cùng một mái nhà, nhằm khuyến khích sự hợp tác và gắn kết giữa các bộ môn. Bên trong là các phòng thí nghiệm đáp ứng nhu cầu học tập đa dạng, trong khi không gian quảng trường đóng vai trò như điểm tương tác mở cho cộng đồng học thuật.
Mặc dù mang nhiều nét hiện đại, đơn vị thiết kế - công ty kiến trúc Mỹ NBBJ - vẫn tôn vinh di sản kiến trúc của Đại học Oxford thông qua các mặt tiền bằng đá và các trụ đỡ nhô ra, tạo nên “vẻ ngoài trường tồn theo thời gian nhưng vẫn tạo dấu ấn rõ nét”.
Canadian School, Cholula
Từ những bậc thang của trường Canadian School, chúng ta có thể nhìn thấy núi lửa Popocatépetl - Ảnh: Sordo Madaleno
Kiến trúc hữu cơ thường được ca ngợi vì khả năng hòa hợp với cảnh quan và môi trường xung quanh. Canadian School, do công ty kiến trúc Sordo Madaleno thiết kế tại Cholula, Mexico, là một trong những công trình mới đưa vào sử dụng trong năm nay.
Khuôn viên yên bình của ngôi trường lấy cảm hứng từ địa hình địa phương, cụ thể là từ kim tự tháp tiền Tây Ban Nha gần đó và núi lửa Popocatépetl. Xung quanh ngôi trường được bố trí bảy cấu trúc hình tròn mô phỏng các ngọn đồi chồng lên nhau, với các bậc thang tạo nên không gian xanh mở cho học sinh khám phá và học tập.
Sân bay quốc tế Techo, Phnom Penh
Sân bay quốc tế Techo ở Phnom Penh, Campuchia - Ảnh: Foster + Partners
Campuchia đang thay thế sân bay quốc tế Phnom Penh bằng một công trình mới có công suất phục vụ lượng khách cao gấp sáu lần. Là một phần trong nỗ lực đầy tham vọng nhằm thúc đẩy du lịch và trở thành trung tâm hàng không khu vực, sân bay quốc tế Techo dự kiến có khả năng phục vụ từ 13 đến 30 triệu hành khách mỗi năm.
Nằm cách trung tâm thủ đô 12 dặm về phía nam, sân bay mới sẽ trở thành một trong những nhà ga lớn nhất Đông Nam Á. Theo các kiến trúc sư của Foster + Partners, dự án được tích hợp trang trại năng lượng mặt trời ngay tại chỗ, hướng tới mục tiêu biến sân bay thành một trong những công trình xanh nhất thế giới.
Dự án tái phát triển Ga South Station, Boston
Tháp Ga South Station vươn cao, trở thành điểm nhấn kiến trúc mới của trung tâm giao thông lịch sử này - Ảnh: DBOX for Hines/Pelli Clarke & Partners
Dự án mở rộng Ga South Station, trung tâm giao thông đường bộ nhộn nhịp nhất vùng New England, dự kiến sẽ được hoàn tất trong năm nay. Khi hoàn thành, dự án tái phát triển sẽ nâng công suất phục vụ của nhà ga lên 50%, trong khi công suất đường sắt vẫn được duy trì.
Về mặt kiến trúc, thách thức đối với công ty Pelli Clarke & Partners (Mỹ) không chỉ là thiết kế lại sảnh chờ và xây dựng một tòa nhà chọc trời 51 tầng phía trên, mà còn là yêu cầu tôn trọng kiến trúc nhà ga theo phong cách Phục hưng Cổ điển ban đầu. Được liệt kê trong Sổ đăng ký Di tích Lịch sử Quốc gia Hoa Kỳ, công trình lịch sử này đã tồn tại từ năm 1899 đến nay.
Sự tương phản giữa lớp kính sáng bóng và đá phong hóa tạo nên một tổng thể kiến trúc giàu tính biểu cảm. Đồng thời, sảnh chờ mở rộng với các mái vòm mang đến cho du khách trải nghiệm tiếp cận thành phố trang trọng và ấn tượng hơn.
Viện Goethe, Dakar
Hình ảnh mô phỏng Viện Goethe tại Dakar, thủ đô Senegal - Ảnh: Kéré Architecture
Francis Kéré, kiến trúc sư châu Phi đầu tiên đoạt giải thưởng Pritzker, đã dùng danh tiếng toàn cầu của mình để thay đổi môi trường xây dựng tại quê hương. Ông là người ủng hộ mạnh mẽ triết lý thiết kế “bản địa”, tận dụng vật liệu và kỹ thuật xây dựng truyền thống. Tầm nhìn của ông đối với Viện Goethe tại Senegal, trung tâm giao lưu văn hóa Đức, là minh chứng điển hình cho phương pháp tiếp cận này.
Những đường cong mềm mại của tòa nhà rộng 18.300 feet vuông được tạo hình nhằm phản chiếu các tán cây xung quanh. Công trình chủ yếu sử dụng gạch địa phương và được tổ chức theo dạng lưới, qua đó khuyến khích việc thông gió tự nhiên.
Trong cuộc phỏng vấn với CNN năm 2022, Kéré nhấn mạnh tầm quan trọng của vật liệu địa phương: “Càng sử dụng nhiều… vật liệu địa phương, bạn càng có thể thúc đẩy nền kinh tế và xây dựng kiến thức tại địa phương, đồng thời khiến mọi người cảm thấy tự hào.”
Urban Glen, Hàng Châu
Hai tòa nhà của Urban Glen được bố trí xếp lớp, cao độ dần hạ thấp xuống một thung lũng nhân tạo - Ảnh: Büro Ole Scheeren
Công ty kiến trúc của kiến trúc sư Ole Scheeren - Büro Ole Scheeren - hiện đang thực hiện các dự án lớn tại nhiều thành phố của Trung Quốc, trải dài từ Thâm Quyến đến Nam Kinh.
Trong số những dự án nổi bật nhất của công ty là Urban Glen, một cặp tòa tháp bậc thang có quy mô gần 900.000 feet vuông, bao gồm văn phòng, khách sạn và không gian giải trí ở phía đông thành phố Hàng Châu. Giống như những ngọn đồi bao quanh Hàng Châu ở ba phía, hai khối kiến trúc này - trong đó có khách sạn Rosewood - được tạo hình như đang đổ xuống một thung lũng nhân tạo, với các sân thượng, cửa hàng và những tác phẩm nghệ thuật công cộng.
Tàu điện ngầm Riyadh, Riyadh
Hình ảnh mô phỏng nhà ga tàu điện ngầm Qasr Al Hokm sắp khai trương - Ảnh: MIR
Hệ thống tàu điện ngầm với 6 tuyến rộng khắp dự kiến sẽ thay đổi hoàn toàn cách thức vận hành của thành phố, phục vụ lên tới 3,6 triệu hành khách mỗi ngày. Trên mặt đất, các nhà ga tàu điện ngầm đang trở thành những điểm nhấn kiến trúc đáng chú ý, với sự tham gia thiết kế của các công ty thiết kế nổi tiếng như Zaha Hadid Architects và Gerber Architekten (Đức) cho một phần trong tổng số 85 nhà ga.
Dù dự án đã được khánh thành vào tháng 11 và nhiều tuyến tàu đã đi vào hoạt động từ tháng 12, toàn bộ hệ thống dự kiến sẽ hoàn tất trong năm mới. Nổi bật nhất có lẽ là nhà ga Qasr Al Hokm, với mái che bằng thép không gỉ ấn tượng, vừa tạo bóng mát vừa dẫn ánh sáng tự nhiên vào không gian nội thất rộng lớn.
Trung tâm thương mại Skypark, Luxembourg
Trung tâm thương mại Skypark Business Center sẽ được khai trương trên khu đất liền kề Sân bay Luxembourg - Ảnh: BIG
Châu Âu tiếp tục mở rộng ranh giới của việc xây dựng bằng gỗ: Pháp hiện yêu cầu tất cả các tòa nhà công cộng mới phải sử dụng tối thiểu 50% vật liệu gỗ. Trong khi đó, Luxembourg sắp chào đón một trong những công trình gỗ lớn nhất lục địa - Trung tâm Thương mại Skypark.
Với diện tích sàn hơn 844.000 feet vuông, dự án được xây dựng từ hơn 542.000 feet khối gỗ - lượng vật liệu đủ để lấp đầy sáu bể bơi Olympic - trong khi mặt tiền sử dụng 80% kim loại tái chế.
Với các cạnh bo tròn mềm mại, hình dáng độc đáo của công trình gợi liên tưởng đến hai dải zigzag xen kẽ, uốn lượn dọc theo khu đất.
Giai đoạn đầu tiên của tòa nhà đã hoàn thành vào tháng 2, bao gồm không gian văn phòng, cùng các cửa hàng và khách sạn. Khu vực tầng trệt được mở cửa cho công chúng, mang đến tầm nhìn trực tiếp ra Sân bay Luxembourg liền kề.
Cầu Danjiang Bridge, Đài Bắc
Hình ảnh cầu Danjiang dự kiến khánh thành vào cuối năm nay - Ảnh: negative.com/Zaha Hadid Architects
Trong gần 9 năm qua, công ty kiến trúc của cố kiến trúc sư Zaha Hadid vẫn tiếp tục gìn giữ và phát huy di sản của bà, tạo ra hàng chục thiết kế mới thể hiện tinh thần và bản sắc của “Nữ hoàng của những đường cong”. Tuy nhiên, cầu Danjiang ở Đài Loan, được công bố vào năm 2015 - chỉ một năm trước khi bà qua đời - nằm trong số những dự án cuối cùng mà bà trực tiếp giám sát.
Cây cầu dài 3.018 feet này kết nối bốn đường cao tốc chính bắc qua cửa sông Tamsui, dòng sông chảy qua thủ đô Đài Bắc. Với hình dáng mảnh mai, toàn bộ kết cấu được nâng đỡ chỉ bằng một cột bê tông duy nhất. Khi khánh thành vào cuối năm nay, Danjiang được dự đoán sẽ trở thành cây cầu dây văng bất đối xứng dài nhất thế giới.
Cây cầu thể hiện gu thẩm mỹ độc đáo của Zaha Hadid: dù chỉ có một cột buồm duy nhất, những cạnh bo tròn cùng các đường cong uốn lượn vẫn mang đậm dấu ấn đặc trưng của bà.
Thanh Huyền
(Lược dịch)